dr hab. Ireneusz Piekarski

Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Filologii Polskiej
Katedra Teorii i Antropologii Literatury

Stanowisko: Adiunkt posiadający stopień naukowy dr hab.


Metodologia badań literackich - wykład

Cele przedmiotu:
C1 – zapoznać z metodami badań literaturoznawczych
Wymagania wstępne:
Podstawowa wiedza z zakresu poetyki, historii i teorii literatury
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K_W06 zna ogólne zagadnienia teoretycznoliterackie, przekraczające zakres poetyki
K_W08 zna problematykę teoretyczną i metodologiczną głównych kierunków w badaniach literackich, w tym: strukturalizm, hermeneutykę, psychoanalizę, dekonstrukcjonizm, nowy historycyzm i poetykę kulturową, feminizm, teorię gender, postkolonializm i multikulturalizm, ujmowaną w kontekstach: filozoficznym, historycznym, ideologicznym i politycznym
K_W09 opanował główne pojęcia i kategorie poszczególnych dyskursów badawczych oraz zapoznał się z ich operacyjnością wobec tekstów literackich i użytkowych
UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 jest zdolny do oceny głównych zjawisk i tendencji kształtujących współczesną kulturę; umie oceniać prądy intelektualne w studiach kulturowych
K_U05 rozwinął sprawność myślenia teoretycznego
K_U06 ma umiejętności analizy dyskursu naukowego i krytycznego
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K01 ma poszanowanie dla obcych kultur, a jednocześnie krytyczną postawę wobec zjawisk godzących w godność osoby oraz w wartości leżące u podstaw cywilizacji łacińskiej
K_K02 wyrobił sobie postawę sumienności, rzetelności, szacunku dla prawdy oraz postawę samokrytycyzmu w pracy twórczej, a także odpowiedzialności za własną pracę i dobro wspólne
Treści programowe:
Elementy ogólnej metodologii nauk
Historia humanistyki
Metoda filologiczna i jej oblicza
Pozytywizm w nauce o literaturze i przełom antypozytywistyczny
Główne kierunki w XX-wiecznych badaniach literackich, przedstawiciele i metody
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Stanisław Kamiński, Nauka i metoda. Pojęcia nauki i klasyfikacji nauk
Rens Bod, Historia humanistyki
Arytsoteles, Retoryka, Poetyka
Stefania Skwarczyńska, Systematyka głównych kierunków w badaniach literackich
Stefania Skwarczyńska, Kierunki w badaniach literackich
Zofia Mitosek, Teorie badań literackich
Elżbieta Sarnowska-Temeriusz, Przeszłość poetyki
Maria Renata Mayenowa, Poetyka teoretyczna
Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Teorie literatury XX wieku. Podręcznik
The Johns Hopkins Guide to Literary Theory & Criticism
Rene Wellek, A History of Modern Criticism 1750-1950. Vol. 5-8.
Teoria badań literackich za granicą. T. 1-2.
Współczesna teoria badań literackich za granicą. T. 1-4.

Poetyka, cz. I - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 – zapoznać z literaturoznawczą terminologią stylistyczną
C2 – nauczyć dokonywania analiz tekstów literackich
Wymagania wstępne:
Podstawowa wiedza z zakresu stylistyki literackiej
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K_W10 posiada wiedzę na temat stylowego zróżnicowania współczesnej polszczyzny (główne stylowe odmiany języka), ma świadomość zróżnicowania zasobu leksykalnego polszczyzny
K_W20 zna tradycję badawczą (praktyka interpretacyjna) konkretnych tekstów
K_W22 zna podstawowe zasady analizy i interpretacji utworu literackiego (opanował podstawowy kanon czynności analitycznych)
K_W23 posiada wiedzę o podstawowych składnikach struktury dzieła literackiego, gatunkach i rodzajach literackich, ich pochodzeniu, przemianach w obrębie tradycji literackiej i znaczeniu estetycznym; rozumie wagę i funkcje poszczególnych elementów dzieła literackiego i ich nacechowanie genologiczne
K_W24 zna zasadniczy zrąb terminologii z zakresu poetyki – metajęzyk wersologii, stylistyki i teorii języka poetyckiego, semantyki literackiej, tematologii, kompozycji oraz genologii
UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 wypracował podstawowe sprawności logiczne: umiejętności jasnego, precyzyjnego i poprawnego formułowania myśli oraz poprawnego uzasadniania wniosków, argumentowania i analizy pojęciowej pod kątem formalnym i strukturalnym
K_U02 ma kompetencje do odbioru różnych przekazów kulturowych
K_U11 potrafi operować wiedzą w odniesieniu do konkretnych dzieł literackich
K_U14 ma umiejętności analityczno-interpretacyjne, tj. (na podstawie tekstów teoretycznych) potrafi dokonać analiz dawnych i współczesnych tekstów literackich (lirycznych, prozatorskich i dramatycznych); potrafi sformułować problematykę badawczą w odniesieniu do poszczególnych zagadnień oraz stosować wiedzę z zakresu poetyki w analizie literackiej; potrafi przywołać właściwe konteksty i wykorzystywać je w interpretacji utworów
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K02 ma uznanie dla kulturalnej i społecznej wagi studiowanego przedmiotu
K_K01 ma kompetencje do sprawnego i poprawnego wnioskowania oraz rzetelnego uzasadniania argumentowania
K_K03 rozumie i współtworzy kulturę (m.in. literaturę jako jeden z dyskursów kulturowych); harmonijne łączy i praktycznie wykorzystuje wiadomości z edukacji lingwistycznej i kulturowej
K_K04 wyrobił w sobie nawyk rzetelności w pracy; potrafi pracować zespołowo
K_K05 rozumie potrzebę ustawicznego uczenia się i podnoszenia kompetencji zawodowych
K_K06 jest przygotowany do pracy z wykorzystaniem nowych technologii
K_K07 rozumie konieczność ochrony intelektualnej, docenia znaczenie ochrony prawno autorskiej, szanuje prawa podmiotowe twórców i zna konsekwencje ich naruszenia
Metody dydaktyczne:
Ćwiczenia z tekstem literackim, krytyczna analiza tekstu literaturoznawczego, krytyczna analiza tekstu własnego na tematy literackie. Warsztaty wersologiczne i stylistyczne.
Treści programowe:
Poetyka i jej miejsce strukturze wiedzy o literaturze.
Styl i stylizacja.
Głoska i jej funkcja w utworze.
Leksyka i syntaktyka.
Tropy i figury (zwłaszcza metafora i ironia).
Semantyka poetycka (wieloznaczność).
Alegoria i symbol.

Metody dydaktyczne: Dyskusja, praca z tekstem, praca w grupach.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność na ćwiczeniach, krótkie prace analityczne, kolokwia (2 w semestrze), aktywność na zajęciach.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Zarys teorii literatury. Warszawa 1967 (i wyd. następne)
A. Kulawik, Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego. Warszawa 1990 (i wyd. następne)
Słownik terminów literackich, pod red. J Sławińskiego, Warszawa 1998.
Reszta lektur na stronie Katedry Teorii i Antropologii Literatury KUL: http://www.kul.pl/poetyka,art_26317.html

Poetyka, cz. II - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 – Opanowanie terminologii związanej z budową świata przedstawionego dzieła literackiego.
C2 – Praktyczna umiejętność wykorzystania wiedzy z zakresu tematologii i kompozycji w analizie i interpretacji
Wymagania wstępne:
Ukończenie kursu poetyki na pierwszym roku (cz. 1).
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K_W24 zna zasadniczy zrąb terminologii z zakresu poetyki – metajęzyk wersologii, stylistyki i teorii języka poetyckiego, semantyki literackiej, tematologii, kompozycji oraz genologii
K_W25 zna główne problemy współczesnej teorii literatury i metodologii badań literackich
UMIEJĘTNOŚCI
K_U14 ma umiejętności analityczno-interpretacyjne, tj. (na podstawie tekstów teoretycznych) potrafi dokonać analiz dawnych i współczesnych tekstów literackich (lirycznych, prozatorskich i dramatycznych); potrafi sformułować problematykę badawczą w odniesieniu do poszczególnych zagadnień oraz stosować wiedzę z zakresu poetyki w analizie literackiej; potrafi przywołać właściwe konteksty i wykorzystywać je w interpretacji utworów
K_U15 potrafi wykorzystać zebraną wiedzę językoznawczą i literaturoznawczą w prowadzonych samodzielnie badaniach; potrafi napisać rozprawę językową i historycznoliteracką oraz dokonać aktywnej i krytycznej lektury tekstów naukowych
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K02 ma uznanie dla kulturalnej i społecznej wagi studiowanego przedmiotu
K_K01 ma kompetencje do sprawnego i poprawnego wnioskowania oraz rzetelnego uzasadniania argumentowania
Metody dydaktyczne:
Praca z tekstem literackim i tekstem literaturoznawczym, analiza i dyskusja krytyczna nad tekstami.
Treści programowe:
Główne elementy struktury świata przedstawionego dzieła literackiego: od motywiki po wielkie figury semantyczne (czas, przestrzeń, postać, fabuła).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność na zajęciach, aktywność, zaliczenia krótkich prac ćwiczeniowych i kolokwiów semestralnych. Przygotowanie planu pracy rocznej i bibliografii
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura na stronie Katedry Teorii i Antropologii Literatury KUL: http://www.kul.pl/poetyka,art_26317.html

Poetyka z elementami teorii literatury - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 – Opanowanie podstaw terminologicznych i teoretycznych z zakresu wersologii i stylistyki
C2 – Opanowanie praktycznej umiejętności analizy wersologicznej i stylistycznej
Wymagania wstępne:
Umiejętność analizy dzieła literackiego
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K_W10 posiada wiedzę na temat stylowego zróżnicowania współczesnej polszczyzny (główne stylowe odmiany języka), ma świadomość zróżnicowania zasobu leksykalnego polszczyzny
K_W20 zna tradycję badawczą (praktyka interpretacyjna) konkretnych tekstów
K_W22 zna podstawowe zasady analizy i interpretacji utworu literackiego (opanował podstawowy kanon czynności analitycznych)
K_W23 posiada wiedzę o podstawowych składnikach struktury dzieła literackiego, gatunkach i rodzajach literackich, ich pochodzeniu, przemianach w obrębie tradycji literackiej i znaczeniu estetycznym; rozumie wagę i funkcje poszczególnych elementów dzieła literackiego i ich nacechowanie genologiczne
K_W24 zna zasadniczy zrąb terminologii z zakresu poetyki – metajęzyk wersologii, stylistyki i teorii języka poetyckiego, semantyki literackiej, tematologii, kompozycji oraz genologii
UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 wypracował podstawowe sprawności logiczne: umiejętności jasnego, precyzyjnego i poprawnego formułowania myśli oraz poprawnego uzasadniania wniosków, argumentowania i analizy pojęciowej pod kątem formalnym i strukturalnym
K_U02 ma kompetencje do odbioru różnych przekazów kulturowych
K_U11 potrafi operować wiedzą w odniesieniu do konkretnych dzieł literackich
K_U14 ma umiejętności analityczno-interpretacyjne, tj. (na podstawie tekstów teoretycznych) potrafi dokonać analiz dawnych i współczesnych tekstów literackich (lirycznych, prozatorskich i dramatycznych); potrafi sformułować problematykę badawczą w odniesieniu do poszczególnych zagadnień oraz stosować wiedzę z zakresu poetyki w analizie literackiej; potrafi przywołać właściwe konteksty i wykorzystywać je w interpretacji utworów
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K02 ma uznanie dla kulturalnej i społecznej wagi studiowanego przedmiotu
K_K01 ma kompetencje do sprawnego i poprawnego wnioskowania oraz rzetelnego uzasadniania argumentowania
K_K03 rozumie i współtworzy kulturę (m.in. literaturę jako jeden z dyskursów kulturowych); harmonijne łączy i praktycznie wykorzystuje wiadomości z edukacji lingwistycznej i kulturowej
K_K04 wyrobił w sobie nawyk rzetelności w pracy; potrafi pracować zespołowo
K_K05 rozumie potrzebę ustawicznego uczenia się i podnoszenia kompetencji zawodowych
K_K06 jest przygotowany do pracy z wykorzystaniem nowych technologii
K_K07 rozumie konieczność ochrony intelektualnej, docenia znaczenie ochrony prawno autorskiej, szanuje prawa podmiotowe twórców i zna konsekwencje ich naruszenia
Metody dydaktyczne:
Praca z tekstami literackimi i literaturoznawczymi, krytyczna analiza literatury i badań na jej temat, warsztaty wersologiczne i stylistyczne
Treści programowe:
Wiersz a proza, podstawowe pojęcia wersologiczne, typy wiersza, nauka analizy wersologicznej i jej funkcjonalizacji w interpretacji tekstu poetyckiego. Poetyka i jej miejsce strukturze wiedzy o literaturze. Styl i stylizacja. Głoska i jej funkcja w utworze. Leksyka i syntaktyka. Tropy i figury (zwłaszcza metafora i ironia). Semantyka poetycka (wieloznaczność). Alegoria i symbol.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność na zajęciach, aktywność, zaliczenia krótkich prac ćwiczeniowych oraz klauzurówek semestralnych.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura na stronie Katedry Teorii i Anatropologii Literatury: http://www.kul.pl/poetyka,art_26317.html

Wstęp do literaturoznawstwa - konwersatorium

Cele przedmiotu:
Zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami z zakresu poetyki, teorii literatury i metodologii badań literackich. Wypracowanie krytycznego spojrzenia na analizowany tekst.
Efekty kształcenia:
WIEDZA
EK W1 Student ma podstawową wiedzę na temat literaturoznawstwa jako dziedziny
badawczej oraz o miejscu i znaczeniu literaturoznawstwa w systemie badań nad
literaturą
EK W2 Student zna główne terminy używane w opisie dzieła literackiego na poziomie
podstawowym i potrafi je właściwie zastosować
EK W3 Student posiada podstawową terminologię z zakresu literaturoznawstwa w języku
polskim
EK W4 Student posiada podstawową wiedzę używaną w obrębie literaturoznawstwa, rozumie
jej źródła oraz zastosowanie w pokrewnych dyscyplinach naukowych
EK W5 Student ma znajomość i rozumie główne kierunki w obrębie subdyscyplin
literaturoznawstwa.
EK W6 Student ma podstawowe rozeznanie w problematyce metodologii badań nad literaturą;
jest świadomy dostępności wielorakich teoretycznych podejść w obrębie
literaturoznawstwa.
EK W8 Student ma podstawową wiedzę na temat społeczno-historycznych oraz kulturowych
procesów, które wpływają na ewolucje epok literackich.


UMIEJĘTNOŚCI
EK U1 Student posiada umiejętność samodzielnej lektury tekstów.
EK U2 Podczas zajęć student dokonuje krytycznej analizy tekstów literackich. Student potrafi
wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje nt. utworów i
prądów literackich. Student potrafi analizować teksty literackie z zastosowaniem
podstawowych kategorii badawczych z zakresu literaturoznawstwa.
EK U3 Student również potrafi precyzyjnie formułować sądy na temat poznawanych utworów
literackich i weryfikować słuszność twierdzeń innych osób.
EK U5 Umiejętność wpisania zjawiska literackiego w fenomen kultury. Student posiada
umiejętność kojarzenia zjawisk literackich z faktami historycznymi i kulturowymi.
EK U7 Student potrafi opisać i porównać główne metody analizy, interpretacji i
wartościowania dzieła literackiego.
EK U9 Student potrafi formułować własne sądy na temat istniejących interpretacji dzieła
literackiego oraz głównych szkół krytycznych.
EK U11 Student potrafi rozpoznać różne rodzaje wytworów kultury właściwych dla studiów z
zakresu literaturoznawstwa oraz przeprowadzać ich krytyczną analizę i interpretację z
zastosowaniem typowych metod, w celu określenia ich znaczeń.
EK U12 Student potrafi czytać ze zrozumieniem akademickie teksty literaturoznawcze na
podstawowym poziomie.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
EK K1 Student potrafi określić poziom uzyskanej wiedzy i zakres jej braków oraz docenić
wartość dalszego kształcenia się.
EK K2 Student rozwija swoje zdolności i umiejętność samodzielnej refleksji i analizy. Student
ma świadomość własnej wiedzy na temat literatury oraz rozumie potrzebę ciągłego
dokształcania się.
EK K3 Student zdobywa umiejętność pracy w grupie bez względu na rolę, jaka zostanie
wyznaczona przez prowadzącego zajęcia lub kolegów, współuczestników zajęć. Posiada
umiejętność pracy w zespole. Potrafi formułować cele i zadania we współpracy z
innymi członkami zespołu.
EK K4 Student nabywa umiejętności samokształcenia, a zarazem przekazywania swej wiedzy
innym.
EK K5 Student potrafi organizować działanie innych jak i organizować samemu wydarzenia
naukowe i kulturalne.
Metody dydaktyczne:
Wykład, dyskusja, prezentacja multimedialna, praca w grupie, warsztaty
Treści programowe:
wprowadzenie do kursu, czy istnieją wyznaczniki literatura? czym jest literackość, funkcja poetycka
zagadnienia wersologiczne (wiersz – proza) i stylistyczne (tropy i figury)
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Obecność, aktywność, sprawdziany pisemne w trakcie semestru
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Janusz Sławiński, Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Zarys teorii literatury
M. Głowiński, et all. Słownik terminów literackich
Jonathan Culler, Teoria literatury



Z problematyki teorii literatury i teorii interpretacji - konwersatorium

Cele przedmiotu:
Zapoznać z teoretycznoliterackimi koncepcjami Northropa Frye'a, Ericha Auerbach i Harolda Blooma w odniesieniu do Biblii
Wymagania wstępne:
Podstawowa wiedza z zakresu teorii i historii literatury powszechnej
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K_W02 ma ogólną orientację w zakresie rozumienia kultury i jej obszarów; zna historię pojęcia kultury i jej dziedziny; nauki zajmujące się kulturą; elementy kultury (wartość, wzory, stereotyp, kanon, obyczaj, obrzęd, rytuał, symbol, mit: poetycki, reklamowy, tożsamościowy, polityczny); relacje między kulturą i religią; rozumie interkulturowość i multikulturalizm
K_W06 zna ogólne zagadnienia teoretycznoliterackie, przekraczające zakres poetyki
UMIEJĘTNOŚCI
K_U01 jest zdolny do oceny głównych zjawisk i tendencji kształtujących współczesną kulturę; umie oceniać prądy intelektualne w studiach kulturowych
K_U05 rozwinął sprawność myślenia teoretycznego
K_U06 ma umiejętności analizy dyskursu naukowego i krytycznego
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K01 ma poszanowanie dla obcych kultur, a jednocześnie krytyczną postawę wobec zjawisk godzących w godność osoby oraz w wartości leżące u podstaw cywilizacji łacińskiej
K_K02 wyrobił sobie postawę sumienności, rzetelności, szacunku dla prawdy oraz postawę samokrytycyzmu w pracy twórczej, a także odpowiedzialności za własną pracę i dobro wspólne
Metody dydaktyczne:
Dyskusja, krytyczna analiza tekstu naukowego, prezentacja, elementy wykładu
Treści programowe:
Literacka struktura Biblii: problem języka, mitu i metafory. Narracyjny kształt Biblii. Obrazowanie biblijne.
Styl Starego i Nowego Testamentu a styl literatury greckiej i rzymskiej
Analiza, interpretacja i wartościowanie \"wątku\" jahwistycznego z Tory
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Northrop Frye, Wielki kod. Biblia i literatura
Northrop Frye, Words with Power. Being a Second Study of "The Bible and Literature"
Northrop Frye, Anatomia krytyki
Erich Auerbach, Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona a literatura Zachodu
Harold Bloom, Księga J
I. Piekarski, Kod sztuki. O Biblii w Northropa Frye'a wizji literatury. "Teksty Drugie" 2001, nr 3/4