dr Ewa Sokołowska

Wydział Nauk Społecznych - Instytut Psychologii
Katedra Psychologii Klinicznej

Stanowisko: Asystent


Coping with stress - lecture

Cele przedmiotu:
This course focuses on theories, methods and applications of stress and coping research. The goals of the course are to:
C1. provide an understanding of the conceptual and methodological definitions of stress and coping;
C2. delineate the physiological and psychological responses to stress
C3. examine the moderators and effectiveness of the stress and coping process;
Wymagania wstępne:
Your presence in the classes is obligatory.However, if you are not able to attend a certain class you can make up for your absence. You will be requested to do all the exercises that have been done on the said day and to submit them by email.
Efekty kształcenia:
Students know/understand:
W1. many types of coping responses to stress,
W2. the complex relationship between stress and physical health,
W3. stress management techniques their effectiveness in dealing with their own personal challenges
W4. the categories of coping strategies and coping styles
W5. how stress responses influence physiology and health outcomes.

Students can:
U1. describe the transactional model of stress and coping, and apply the model to specific situations that people encounter.
U2. outline the methodological strengths and weaknesses of research-based articles in the stress literature.
W3. apply stress management principles in order to achieve high levels of performance.

K1. The ability to apply specific strategies that may improve their own physiological or emotional stress responses in various life circumstances, e.g. work, unemployment, life crises, etc.
Metody dydaktyczne:
MM presentation, analysis of articles (discussion); exercises
Treści programowe:
1. Stress – theory
a. Cannon-Bard: The Emergency Theory
b. Seyle’s General Adaptation Syndrome (GAS)
c. Janis: Psychological stress
d. Seligman: Theory of learned helplessnes
[Exercise a: definitions of stress. Questions you need to write an essay: What is stress? Is there good/ positive stress versus bad/ negative stress?]
2. Physiological and psychological responses to stress
[Exercise b: causes and manifestations of stress. Questions: What causes stress? What are the symptoms of stress? Exercise c: models of stress. Exercise d: measure of stress. Question: How can we measure stress?]
3. Coping – theory
a. Transactional Model of Stress and Coping by Lazarus and Folkman
b. Revised transactional model by Folkman and Moskowitz
c. Conservation of Resources Theory (COR) by Hobfoll
d. Proactive coping theory by Schwarzer
e. Antonovsky: Salutogenic Model of Health
[Exercise e: definitions of coping. Question: What is coping? Exercise f: models of coping Exercise g: moderators and effectiveness of the stress and coping process]
4. Methods of coping with stress
[Exercise g: Measuring coping. Questions: What is a good tool to measure coping? How to measure coping strategies/ styles?]
5. Developmental perspectives on stress and coping
[Questions: How stress and coping process change across the lifespan? What is stress in the context of childhood?]
6. Social aspects of stress and coping
[Exercise i: gender, stress and coping. Question: How sex is empirically and conceptually related to the experience of stressful life events and coping with stressful life events?]
[Exercise i: affiliation and stress.]
7. Stress-Related Disease: A Review
[Questions: How stress affects your health? What is stress-related disease? What is PTSD?]
8. Coping interventions
[Questions: What is coping intervention? What coping strategies can help manage stress?]

Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Students are asked to present a small paper (an essay of 1-2 pages) which is an answer to one of the questions presented in the syllabus. As your bibliography you must use at least one article or one book published in the last 5 years.

Every participant of the course should take part in two quizzes: one before the beginning of the classes to test your already existing knowledge and a progress test after 30 hours of classes. The quiz test are to be done in English]
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Required reading list:
Folkman, S. (2011). The Oxford Handbook of stress, health, and coping. New York: Oxford University Press.

Additional material:
1. Aldwin, C.M. (2007). Stress, coping, and development. New York, NY: The Guilford Press.
2. Contrada, R., Baum, A. (2011). The handbook of stress science: biology, psychology, and health. New York, NY: Springer Publishing Company.
3. Greenberg, J. (2008). Comprehensive Stress Management. New York, NY: Springer.
4. Folkman, S., Moskowitz ,J. (2000). Positive Affect and the Other Side of Coping. American Psychologist, 55 (6), 647-654.
5. Maslach, Ch. Leiter, M. (1997). The truth about burnout. How Organizations Cause Personal Stress and What to do about It. San Francisco, CA : Jossey-Bass.
6. Lazarus, R., Folkman, S. (1984). Stress Appraisal and coping. NewYork, NY: Springer Publishing. Company.
7. Lazarus, R., Lazarus, B.(2006). Coping with aging. Oxford : Oxford University Press
8. Wong, P., Wong, L., (2006). Handbook of multicultural perspectives on stress and coping. New York, NY: Springer Publishing Company

Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 - przygotowanie studentów do diagnozowania wybranych zaburzeń okresu dzieciństwa i dorastania w oparciu o standardy klasyfikacyjne zaburzeń
C2 - przygotowanie do sporządzania opinii psychologicznych.
Wymagania wstępne:
W1-znajomość zagadnień z wykładu: psychologia kliniczna dzieci i młodzieży

W2-znajomość zagadnień z przedmiotu: psychologia kliniczna i psychopatologia

W3- znajomość psychologii zdrowia, choroby i aspektów etycznych
Efekty kształcenia:
WIEDZA
Dysponuje wiedzą pozwalającą odróżniać zaburzenia okresu rozwojowego od procesów fizjologicznych i stanu zdrowia
Posiada wiedzę na temat różnego rodzaju zaburzeń w okresie rozwojowym
Zna podstawowe standardy klasyfikacyjne: ICD-10 i DSM-IV-TR.
Posiada wiedzę na temat złożonej etiologii zaburzeń wieku rozwojowego oraz różnych form psychoterapii
Posiada wiedzę z zakresu psychopatologii pozwalającą na formułowanie hipotez diagnostycznych oraz sporządzanie opinii psychologicznej
K_W13; K_W14; K_W15

UMIEJĘTNOŚCI
Posiada umiejętność nawiązania kontaktu diagnostyczno-terapeutycznego z uwzględnieniem specyfiki okresu rozwojowego
Posiada umiejętność stawiania diagnozy różnicowej oraz odróżniania zaburzeń okresu rozwojowego od procesów fizjologicznych i stanu zdrowia
Potrafi różnicować zaburzenia okresu rozwojowego, zgodnie ze standardami klasyfikacyjnymi
Posiada umiejętność konstruowania opinii psychologicznej
K_U04; K_U07

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
Potrafi odnieść wiedzę z zakresu psychologii klinicznej do konkretnego przypadku
Potrafi definiować objawy różnych zaburzeń dzieci i młodzieży
Potrafi posługiwać się kryteriami klasyfikacji zaburzeń oraz formułować opinię psychologiczną
Potrafi przeprowadzić proces diagnostyczno-terapeutyczny
K_K09
Metody dydaktyczne:
Dyskusja studiów przypadków, praca w grupach, ćwiczenia w parach
Treści programowe:
Zajęcia 1. Specyfika przedmiotu psychologii klinicznej dzieci i młodzieży. Czynniki wpływające na rozwój psychiczny dzieci i młodzieży oraz powstawania zaburzeń. Czynniki biologiczne (genetyczne) – rodowody, dziedziczenie, zaburzenia związane ze zmianami w wielu genach [Grzegorzewska, Pisula i Borkowska, 2016; Kościelska, 2000; Tarkowski, 2016, s. 11-18]
Zajęcia 2. Zaburzenia hiperkinetyczne i zaburzenia zachowania (obie klasyfikacje). Rozwijająca się osobowość dyssocjalna u dzieci i młodzieży [Bloomquist, 2011; DuPaul, Kern, 2014; Elliot i Place 2000, s. 64-82, 121-162; Kendall, 2004, s. 79-98; Kołakowski, 2012; Orwid, Pietruszewski, 1993, s. 134-143; Święcicka, 2003; Tarkowski, 2016, s. 19-41; Young i Bramham, 2012]
Zajęcia 3. Tiki głosowe i ruchowe. Zespół Tourrette’a [Goodman, Scott, 2003; Kendall, 2004, s. 183-190; Orwid, Pietruszewski, 1993, s. 75-80]
Zajęcia 4. Zaburzenia lękowe: z naciskiem na OCD, mutyzm wybiórczy, fobie specyficzne (reszta była na 3 roku) [Bourne, 2011; Bryńska, 2007; Elliot i Place 2000, s. 40-63; Foa, Yadin, Lichner, 2016; Hyman, Pedrick, 2014; Kendall, 2004, s. 99-112; Kendall i in., 2013, 2013a; Orwid, Pietruszewski, 1993, s. 62; Tarkowski, 2016, s. 43-55, 57-73, 177-182; Wells, 2010]
Zajęcia 5. Mimowolne moczenie się i zanieczyszczanie się kałem [Orwid, Pietruszewski, 1993, s. 63-65; Tarkowski, 2016, s. 192-194]
Zajęcia 6. Zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia, otyłość [Elliot i Place 2000, s. 83-95; Józefik Wolska 2009; Kendall, 2004, s. 123-137; Orwid, Pietruszewski, 1993, s. 113-133]
Ćwiczenia 7. Problematyka samobójstw wśród dzieci i młodzieży. Trauma i wykorzystywanie seksualne [Chrestman i in., 2014; Czub, 2015; Elliot i Place 2000, s. 96-120; Follette, Pistorello, 2010; McMackin I in., 2015; Pilecka, 1995; Sacker, Zimmer, 2008; Wycisk, Ziółkowska, 2010]
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Niedostateczna (2)
W - wynik punktacji końcowej poniżej 17 pkt./ 30
U - nieumiejętność sporządzania opinii psychologicznej
K - nieumiejętność sformułowania praktycznych wskazówek terapeutycznych

dostateczna (3)
W - wynik w teście końcowym 17-20 pkt.
U - umiejętność sporządzania opinii psychologicznej
K - umiejętność sformułowania praktycznych wskazówek terapeutycznych

dobra (4)
W - wynik w teście końcowym 21-27 punktów
U - umiejętność sporządzania opinii psychologicznej
K - umiejętność sformułowania praktycznych wskazówek terapeutycznych


bardzo dobra (5)
W - wynik w teście końcowym 28-30punktów
U - umiejętność sporządzania opinii psychologicznej
K - umiejętność sformułowania praktycznych wskazówek terapeutycznych
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa:
1. Elliot, J., Place M. (2000). Dzieci i młodzież w kłopocie. Poradnik nie tylko dla psychologów (s. 40-63; 64-82, 83-95; 121-162). Warszawa: WSiP. [Rozdz. 3. Odmowa chodzenia do szkoły. Rozdz. 4. Zaburzenia uwagi i nadmierna aktywność ruchowa. Rozdz. 5. Zaburzenia łaknienia. Rozdz. 6. Sytuacje traumatyczne i stresowe. Rozdz. 7. Nieposłuszeństwo i sprzeciw dzieci. Rozdz. 8. Zachowania destrukcyjne w klasie i w szkole.]
2. Goodman, R., Scott, St. (2003). Psychiatria dzieci i młodzieży. Wrocław: Urban & Partner.
3. Kendall, P. (2004). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji (s. 79-98; 99-112; 123-137; 183-190). Gdańsk: GWP [Rozdz. 4. Zaburzenia zachowania. Rozdz.5. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Rozdz. 6. Zaburzenia lękowe. Rozdz. 8. Zaburzenia odżywiania. Rozdz. 11 Tiki i zaburzenia wydalania]
4. Tarkowski, Zb. (2016). Dzieci z zaburzeniami zachowania, emocji i mowy (s. 11-18; 19-41; 43-55; 57-73, 177-182; 192-194). Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia. [Rozdz. 1. Dziecko zaburzone czy dziecko z zaburzeniami. Rozdz. 2. Dziecko trudne. Rozdz. 3. Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo. Rozdz. 4. Dziecko lękliwe. Rozdz. 5. Dziecko mutystyczne czy nieśmiałe? Podrozdz. 11.4. Terapia mutyzmu. Podrozdz. 11.6. Postępowanie z dzieckiem moczącym się]

Literatura uzupełniająca
1. Bloomquist, M., L. (2011). Trening umiejętności dla dzieci z zachowaniami problemowymi. Podręcznik dla rodziców i terapeutów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
2. Bourne, E. J. (2011). Lęk i fobia. Praktyczny podręcznik dla osób z zaburzeniami lękowymi. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
3. Bryńska, A. (2007). Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Rozpoznanie, etiologia, terapia poznawczo-behawioralna. Kraków: WUJ.
4. Chrestman, K. R., Schechtman, E.G., Foa, E. (2014). Odzyskaj życie po traumie. Przedłużona ekspozycja w terapii PTSD nastolatków. Poradnik pacjenta. Sopot: GWP.
5. Czub, M. (2015). Zrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnie. Sopot: GWP
6. DuPaul, g., Kern, L. (2014). Małe dzieci z ADHD. Wczesna identyfikacja i interwencja. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
7. Foa, E.B., Yadin, E., Lichner, T.K. (2016). Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. Terapia ekspozycji i powstrzymania reakcji. Sopot: GWP
8. Follette, V. M., Pistorello, J. (2010). Jak żyć po traumie? Gdynia: Wydawnictwo Helion.
9. Grzegorzewska, I., Pisula, E., Borkowska, A. R. (2016). Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna (451-498). Warszawa: PWN.
10. Howarth, R., Fisher, P. (2005). Jak pokonywać problemy behawioralne i emocjonalne u dzieci i młodzieży. Warszawa: Liber.
11. Hyman, B.M., Pedrick, Ch. (2014). Pokonać OCD czyli zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
12. Jerzak, M. (red.) (2015). Zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci a szkolna rzeczywistość. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
13. Józefik B., Wolska , M. (2009). Anoreksja i bulimia u dzieci i młodzieży. Warszawa: Hachette
14. Kendall, Ph.C., Choudhury, M., Hudson, J., Webb, A. (2013). Terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń lękowych u młodzieży. Podręcznik terapeuty. Program lęk. Sopot: GWP.
15. Kendall, Ph.C., Choudhury, M., Hudson, J., Webb, A. (2013a).Terapia poznawczo-behawioralna zaburzeń lękowych u młodzieży. Zeszyt ćwiczeń. Program lęk. Sopot: GWP.
16. Kołakowski, A. (red.) (2012). Zaburzenia zachowania u dzieci. Teoria i praktyka. Sopot: GWP.
17. Kościelska, H. (2000). Psychologia kliniczna dziecka. W: Strelau, J. (red.) Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (t. 3, s. 623-648). Warszawa: PWN
18. McMackin, R., Newman, E., Fogler, J. M., A., Keane, T. K. (2015). Terapia traumy. Teoria i praktyka terapii opartej na dowodach. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
19. Orwid, M., Pietruszewski, K. (1993). Psychiatria dzieci i młodzieży. Collegium Medicum UJ, Kraków [Podrozdz. 3.1. Mutyzm wybiórczy. Podrozdz. 3.2. Enuresis. Podrozdz. 3.3. Encopresis. Podrozdz. 4.2. Zespółhiperkinetyczny. Podrozdz. 4.3 Tiki.]
20. Pilecka, B. (1995). Wybrane problemy samobójstw młodzieży. Fundacja "Masz Szansę".
21. Sacker, I.M., Zimmer, M.A. (2008). Wolę umrzeć niż przytyć. Jak zrozumieć i pokonać anoreksję i bulimię? Poznań: Media Rodzina of Poznań.
22. Święcicka, M. (2003). Problemy psychologiczne dzieci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej. Zeszyty Sekcji Psychologii Klinicznej Dziecka PTP. Warszawa: Wyd. EMU.
23. Wells, A. (2010). Terapia poznawcza zaburzeń lękowych. Praktyczny podręcznik i przewodnik po teorii. Kraków: Wydawnictwo UJ.
24. Wycisk, J., Ziółkowska, B. (2010). Młodzież przeciwko sobie. Zaburzenia odżywiania i samouszkodzenia – jak pomóc nastolatkom w szkole. Warszawa: Difin
25. Young, S., Bramham, J. (2012). Psychoterapia poznawczo-behawioralna ADHD nastolatków i dorosłych. Praktyczny przewodnik po terapii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

Psychologia kliniczna i psychopatologia wieku rozwojowego - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 - zapoznanie z podstawowymi zagadnieniami z zakresu psychologii klinicznej wieku rozwojowego
Wymagania wstępne:
Wiedza z zakresu psychologii rozwojowej dzieci i młodzieży
Efekty kształcenia:
WIEDZA
W1 – Student ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę na temat specyfiki diagnozy i terapii dziecięcej; zna podstawowe pojęcia związane z psychopatologią wieku rozwojowego (zaburzenia tempa, rytmu i dynamiki rozwoju).
W2 – Posiada wiedzę o powiązaniach psychologii klinicznej wieku rozwojowego z innymi dyscyplinami naukowymi (psychologią rozwojową, neuropsychologią, psychiatrią); zna podstawowe pojęcia z zakresu psychologii klinicznej i psychopatologii.
W3 – ma pogłębioną wiedzę na temat rozwoju dziecka oraz czynników stymulujących/ utrudniających ten rozwój (w szczególności dysponuje wiedzą o czynnikach etiologicznych zaburzeń rozwoju dziecka w okresie prenatalnym, okołoporodowym i postnatalnym); posiada pogłębioną wiedzę na temat roli podstawowych środowisk (rodzina, szkoła, media masowe, rówieśnicy, praca) dla funkcjonowania jednostki.
W4 – ma uporządkowaną wiedzę na temat różnego rodzaju zaburzeń rozwoju psychomotorycznego i metod ich diagnozowania (m.in. zaburzeń mowy i języka, zaburzeń lękowych i depresyjnych); zna koncepcje (psychologiczne, biologiczne, interakcyjne i społeczne) wyjaśniające powstawanie i utrzymywanie się tych zaburzeń oraz różne formy udzielania pomocy psychologicznej (psychoprofilaktyka, psychoterapia, rehabilitacja, psychoedukacja, poradnictwo etc.);
W5 – zna etapy i zasady realizowania procesu diagnostycznego dla różnych celów oraz sposoby integracji rezultatów uzyskanych za pomocą różnych narzędzi badawczych.
W6 – zna i rozumie zasady etyki zawodowej psychologa w zakresie diagnozy; rozumie specyfikę postępowania diagnostycznego oraz udzielania pomocy psychologicznej u dzieci i młodzieży.
K_W13 ; K_W14


UMIEJĘTNOŚCI
U1 – integruje wiedzę z zakresu różnych subdyscyplin psychologicznych (w szczególności: psychologii rozwojowej, neuropsychologii, psychiatrii) na temat prawidłowego i zaburzonego funkcjonowania dzieci i młodzieży.
U2 – potrafi zaplanować oraz przeprowadzić proces diagnostyczny w zakresie rozwoju psychomotorycznego dziecka oraz wskazać ograniczenia przeprowadzonej diagnozy; potrafi interpretować uzyskane wyniki i integrować dane pochodzące z różnych metod badawczych oraz wskazać kierunki dalszych działań psychologicznych uwzględniające indywidualne (środowiskowe) potrzeby oraz zasoby jednostki.
U3 – wskazuje i proponuje kierunki i sposoby podnoszenia jakości życia jednostki, oraz opracowywania interwencji (profilaktycznych, terapeutycznych) wobec dzieci i młodzieży osób z grup ryzyka zaburzeń funkcjonowania w różnych kontekstach środowiskowych i życiowych.
U4 – potrafi kompetentnie posługiwać się testami oraz innymi technikami badań psychologicznych (w tym szczególnie: wywiad i obserwacja) z poszanowaniem aspektów prawnych i etycznych.
U5 – posiada rozwinięte umiejętności badawcze: formułuje problemy badawcze, dobiera adekwatne narzędzia badawcze, opracowuje, prezentuje i interpretuje wyniki badań, wyciąga wnioski w obrębie psychologii klinicznej dziecka. Sporządza opinię psychologiczną. K_U09
U6 – potrafi krytycznie ocenić przydatność metod, procedur, programów pomocy oraz innych form oddziaływania skierowanych do dzieci i młodzieży.
K_U01; K_U02


KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K1 – Rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie – zapoznaje się z nowymi metodami w psychologii klinicznej dzieci i młodzieży. Prowadzi badania diagnostyczne w oparciu o testy spełniające odpowiednie walory psychometryczne.
K2 – jest świadomy znaczenia standardów etycznych w diagnozie i terapii dzieci i młodzieży .
K3 - Posiada kompetencje w zakresie nawiązywania kontaktu, ma zdolność empatii i zrozumienia w kontakcie i procesie diagnostycznym.
K4 – Potrafi dokonać diagnozy rozwoju psychomotorycznego dziecka.
K_K06
Metody dydaktyczne:
Analiza studiów przypadków, dyskusja, elementy psychodramy, praca w grupach
Treści programowe:
Zajęcia 1. Pojęcie normy i patologii w psychologii klinicznej dziecka (Danielewicz, Gendek, Wojda, 2012; Kendall, 2004, s. 19-61; Kościelska, 2000, s. 623-648; Sęk, 2000, s. 555-565; Seligman, Walker, Rosenhan, 2017)

Zajęcia 2. Czynniki etiologiczne zaburzeń rozwoju dziecka w okresie prenatalnym, okołoporodowym i postnatalnym – biologiczne, psychologiczne, środowiskowe (Elliot i Place 2000, s. 6-15; Kendall, 2004, s. 19-41; Obuchowska, 2008, s. 25-46; Orwid, Pietruszewski, 1993)

Zajęcia 3. Pojęcie rozwoju psychomotorycznego i jego zaburzenia, pojęcie tempa, rytmu i dynamiki rozwoju psychomotorycznego. Przydatność poznanych metod diagnozy rozwoju psychomotorycznego dziecka w diagnozie zaburzeń (Bogdanowicz, 1991, s. 16-42; Skarbek, Wrońska, 2014)

Zajęcia 4. Podstawowe metody stosowane w psychologii klinicznej dziecka – wywiad kliniczny i obserwacja. Specyfika pracy diagnostycznej oraz terapeutycznej z rodzicami dzieci i młodzieży (Elliot i Place 2000, s. 96-120; Kazdin, Weisz, 2006; Kendall. 2010; Stemplewska-Żakowicz, 2009; Święcicka, 2011, s. 29-55; 113-168; Wzorek, 2012)

Zajęcia 5. Lęk i depresja - metody diagnostyczne oraz elementy pracy z lękiem (Bourne, 2011; Goodman, Scott, 2003; Kazdin, Weisz, 2006; Kendall. 2010; Radziwiłowicz, 2011).

Zajęcia 6. Stres u dzieci i młodzieży (Heszen, 2014; Jelonkiewicz, 2012)

Zajęcia 7. Prezentacja i omówienie kilku przypadków (wybranych) zaburzeń rozwoju dzieci (Kendall, 2004, s. 9-17; Kościelska, 1988; Lieberman, Wieder, Fenichel, 2013; Manassis, 2015; Meyer, 2003)

Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena niedostateczna
(W) – Student/ka nie posiada wiedzy z zakresu podstaw psychologii klinicznej, nie zna czynników etiologicznych zaburzeń wieku rozwojowego, nie potrafi omówić specyfiki diagnozy i terapii dziecięcej.
(U) – Student/ka nie potrafi zaplanować oraz przeprowadzić procesu diagnostycznego w zakresie rozwoju psychomotorycznego dziecka; nie potrafi zinterpretować uzyskanych danych oraz nie umie zaproponować strategii terapeutycznych. Nie umie sporządzić opinii psychologicznej.
(K) - Student(ka) nie operuje w sposób krytyczny wiedzą z podstaw psychologii klinicznej, nie potrafi zastosować wiedzy w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowania diagnostycznego zgodnie z zasadami etyki zawodowej psychologa.
- student uzyskał mniej niż 35 pkt/ 70) - kolokwium, praca zaliczeniowa, referat
Ocena dostateczna
(W) – Student/ka posiada elementarną wiedzę z zakresu podstaw psychologii klinicznej, potrafi wymienić kilka czynników etiologicznych zaburzeń wieku rozwojowego, oraz podać kilka kryteriów dotyczących specyfiki diagnozy i terapii dziecięcej.
(U) – Student/ka potrafi zaplanować oraz przeprowadzić proces diagnostyczny w zakresie rozwoju psychomotorycznego dziecka; dostatecznie potrafi zinterpretować uzyskane dane oraz umie zaproponować kilka strategii terapeutycznych. Potrafi w sposób dostateczny sporządzić opinię psychologiczną.
(K) – Student/ka w sposób mało krytyczny posługuje się wiedzą z zakresu z podstaw psychologii klinicznej, w sposób dostateczny potrafi zastosować wiedzę w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowanie diagnostyczne zgodnie z zasadami etyki zawodowej psychologa.

- student uzyskał 35-47 pkt. (kolokwium, praca zaliczeniowa, referat)
Ocena dobra
(W) – Student/ka posiada dość duży zasób wiedzy z zakresu podstaw psychologii klinicznej, zna różne kategorie czynników etiologicznych zaburzeń wieku rozwojowego, potrafi omówić kilka aspektów specyfiki diagnozy i terapii dziecięcej.
(U) – Student/ka posiada spore umiejętności niezbędne do przeprowadzenia procesu diagnostycznego, dobrze potrafi zinterpretować uzyskane dane oraz umie zaproponować kilkanaście strategii terapeutycznych. Dobrze sporządza opinię psychologiczną.
(K) – Student/ka dobrze posługuje się wiedzą z zakresu z podstaw psychologii klinicznej, potrafi zastosować wiedzę w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowanie diagnostyczne zgodnie z zasadami etyki zawodowej psychologa.
- - student uzyskał 48-64 pkt. (kolokwium, praca zaliczeniowa, referat)

Ocena bardzo dobra
(W)– Student/ka posiada szeroką wiedzę z zakresu podstaw psychologii klinicznej, potrafi wymienić po kilka czynników etiologicznych zaburzeń wieku rozwojowego,w każdej kategorii. Bardzo dobrze opisuje specyfikę diagnozy i terapii dziecięcej.
(U) – Student/ka posiada umiejętności niezbędne do przeprowadzenia procesu diagnostycznego, bardzo dobrze potrafi zinterpretować uzyskane dane oraz umie zaproponować różnorodne strategie terapeutyczne. Bardzo dobrze sporządza opinię psychologiczną.
(K) – Student/ka w sposób krytyczny posługuje się wiedzą z zakresu z podstaw psychologii klinicznej, bardzo dobrze potrafi zastosować wiedzę w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowanie diagnostyczne zgodnie z zasadami etyki zawodowej
- - student uzyskał 65-70 pkt. (kolokwium, praca zaliczeniowa, referat)
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa:
1. Bogdanowicz, M. (1991). Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym (s. 16-42). Warszawa: WSiP. [Rozdz. 2. Problematyka zaburzeń rozwoju psychoruchowego.]
2. Elliot, J., Place M. (2000). Dzieci i młodzież w kłopocie. Poradnik nie tylko dla psychologów (s. 6-15; 96-120). Warszawa: WSiP. [Rozdz. 1. Wprowadzenie: Określanie źródła trudności. Kwestie rozwojowe. Rozpoznanie problemu. Rozdz. 6. Sytuacje traumatyczne i stresowe.]
3. Kendall, P. C. (2004). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji (s. 9-17; 19-61). Gdańsk: GWP. [Rozdz. 1. Poznawanie dzieci. Rozdz. 2. Teoretyczne modele zaburzeń wieku dziecięcego. Rozdz. 3 Specyficzne problemy związane z zaburzeniami okresu dzieciństwa.]
4. Kościelska, H. (2000). Psychologia kliniczna dziecka. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (t. 3, s. 623-648). Warszawa: PWN
5. Obuchowska, I. (2008). Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży - wybrane zagadnienia. W: H. Sęk (red). Psychologia kliniczna (t 2., s. 25-46) . Warszawa: PWN.
6. Sęk, H. (2000). Wprowadzenie do psychologii klinicznej. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej (t. 3, s. 555-565). Warszawa: PWN.
7. Święcicka, M. (red.) (2011). Metody diagnozy w psychologii klinicznej dziecka i rodziny (s. 29-55; 113-168). Warszawa: Wyd. Paradygmat. [Rozdz. 2. Obserwacja psychologiczna w procesie diagnozy klinicznej dziecka. Rozdz. 3. Obserwacja interakcji niemowlę-rodzice. Rola mikroanalizy zachowania. Rozdz. 7. Skale szacunkowe dla rodziców i nauczycieli jako narzędzia diagnozy w psychologii klinicznej dziecka. Rozdz. 8. Kategorie do opisu relacji między członkami rodziny – bliskość, autonomia, władza. Rozdz. 9.Przegląd najważniejszych metod kwestionariuszowych oceny funkcjonowania rodziny.]


Literatura uzupełniająca:
Bourne, E. J. (2011). Lęk i fobia. Praktyczny podręcznik dla osób z zaburzeniami lękowymi. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Danielewicz, D., Gendek, M., Wojda, J. (2012). Formy zaburzeń w okresie dzieciństwa i dorastania. W: Sawicka, M., Kuhn-Dymecka, A. (red.) Psychologia kliniczna. Podręcznik praktyczny dla specjalistów. Program podstawowy (s. 233-306). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej
Goodman, R., Scott, St. (2003). Psychiatria dzieci i młodzieży. Wrocław: Urban & Partner.
Heszen, I. (2014). Psychologia stresu. Korzystne i niekorzystne skutki stresu życiowego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jelonkiewicz, I. (2012). Stres a zdrowie młodzieży. Studia empiryczne i propozycje działań profilaktycznych. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Kazdin, A. E., Weisz, J. R. (2006). Psychoterapia dzieci i młodzieży. Metody oparte na dowodach. Wydawnictwo UJ.
Kendall, Ph. C. (2010). Terapia dzieci i młodzieży. Procedury poznawczo-behawioralne. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kościelska, M. (red) (1988). Studia z psychologii klinicznej dziecka. Warszawa: WSiP
Lieberman, A., Wieder, S., Fenichel, E. (2013). DC: 0-3: Opisy kliniczne dzieci oraz ich rodzin. Jak korzystać z „Klasyfikacji diagnostycznej zaburzeń psychicznych i rozwojowych w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa” w procesie diagnozy i planowania terapii. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Fundament”.
Manassis, K. (2015). Opracowanie przypadku w terapii dzieci i młodzieży. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Meyer, R. (2003). Zaburzenia psychiczne u dzieci i młodzieży. W: Psychopatologia. Jeden przypadek – wiele teorii (s. 299-328). Gdańsk: GWP.
Orwid, M., Pietruszewski, K. (1993). Psychiatria dzieci i młodzieży. Collegium Medicum UJ, Kraków.
Radziwiłowicz, W. (2011). Depresja u dzieci i młodzieży. Analiza systemu rodzinnego – ujęcie kliniczne Kraków: Impuls.
Seligman, M.E.P, Walker, E. F., Rosenhan, D. L. (2017). Psychopatologia (s. 34-41). Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka. [Podrozdz. 1. 3. Współczesna definicja nienormalności.]
Skarbek, K., Wrońska, I. (2014). Diagnoza i wspomaganie rozwoju psychoruchowego dziecka w wieku przedszkolnym. Kraków: CBEP.
Stemplewska-Żakowicz, K. (2009). Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna. Gdańsk: GWP
Wzorek, A. (2012). Podstawy diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży. W: Sawicka, M., Kuhn-Dymecka, A. (red.) Psychologia kliniczna. Podręcznik praktyczny dla specjalistów. Program podstawowy (307-334). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej