dr Anna Słowikowska

Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji - Instytut Prawa Kanonicznego
Katedra Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego

Stanowisko: Adiunkt posiadający stopień naukowy dr


Normy o chrześcijanach - ćwiczenia

Cele przedmiotu:
C1 - zapoznanie studentów z przepisami prawnymi zawartymi w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 204-329
C2 - zapoznanie studentów ze źródłami prawa powszechnego i partykularnego dotyczącymi podstawowych obowiązków i praw wiernych chrześcijan świeckich i duchownych w Kościele oraz sposobami stowarzyszania się wiernych chrześcijan
C3 - ułatwienie przyswojenia wiedzy zdobytej na wykładzie
Wymagania wstępne:
W1 - znajomość zagadnień z przedmiotu: prawoznawstwo
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K2A_W06 - Student ma uporządkowaną wiedzę w zakresie dokumentów Magisterium Kościoła, światopoglądu chrześcijańskiego, wychowania katolickiego, moralności chrześcijańskiej, godności człowieka, w szczególności w odniesieniu do przepisów regulujących tematykę norm o chrześcijanach, tj. kan. 204-329 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r.
K2A_W10 - student ma wiedzę dotyczącą wychowania katolickiego, szkół i uniwersytetów katolickich, ich praw i obowiązków
K2A_W13 - student ma pogłębioną wiedzę na temat uwarunkowań prawnych poszczególnych stanów życia w Kościele

UMIEJĘTNOŚCI
K2A_U01 - student potrafi wskazać i w pogłębiony sposób wyjaśnić źródła prawa kanonicznego oraz ich wzajemne relacje, w kontekście specyfiki dyscypliny prawa kanonicznego w odniesieniu nie tylko to podstaw prawnych, ale także teologicznych
K2A_U05 - student potrafi w sposób klarowny, spójny i precyzyjny wypowiadać się w mowie i na piśmie, posiada umiejętność konstruowania rozbudowanych ustnych i pisemnych uzasadnień na tematy dotyczące zagadnień prawniczych, korzystając z dorobku prawa kanonicznego, jak też pokrewnych dyscyplin naukowych. Zdobycie tych umiejętności umożliwi nie tylko sprawne pod względem merytorycznym i metodologicznym wypowiadanie się na tematy związane z uprawnieniami i obowiązkami wiernych chrześcijan

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K2A_K01 - Student ma pogłębioną świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego rozwoju osobistego i zawodowego
K2A_K03 - Student docenia znaczenie prawa kanonicznego w funkcjonowaniu społeczności Kościoła, jego rolę w zachowywaniu porządku tej społeczności w wymiarze doczesnym, a szczególnie, jego ukierunkowanie na zbawienie człowieka
Metody dydaktyczne:
Ćwiczenia, analiza tekstów prawnych z dyskusją, praca w grupach
Treści programowe:
Obowiązki i prawa wszystkich wiernych
Obowiązki i prawa wiernych świeckich
Kształcenie duchowieństwa
Inkardynacja duchownych
Obowiązki i prawa duchownych
Utrata stanu duchownego
Prałatury personalne
Stowarzyszenia wiernych: publiczne oraz prywatne
Normy dotyczące stowarzyszeń wiernych
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena niedostateczna
(W) - Student nie zna przepisów prawa zawartych w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 204-329 i innych wymaganych źródłach prawa powszechnego i partykularnego regulujących problematykę norm o chrześcijanach
(U) - Student nie angażuje się w proces aktywnego i odpowiedzialnego wykonywania praw i obowiązków związanych z uzyskaniem podmiotowości prawnej w Kościele przysługującej po nabyciu godności dziecka Bożego
(K) - Student nie utożsamia się z wartościami realizowanymi przez Kościół

Ocena dostateczna
(W) - Student zna wybrane przepisy zawarte w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 204-329 oraz w innych wymaganych źródłach prawa powszechnego i partykularnego regulujących problematykę norm o chrześcijanach
(U) – Student potrafi wykorzystać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu niektórych przepisów prawnych regulujących problematykę norm o chrześcijanach w celu aktywnego i odpowiedzialnego wykonywania praw i obowiązków związanych z uzyskaniem podmiotowości prawnej w Kościele przysługującej po nabyciu godności dziecka Bożego
(K) - Student ma poczucie odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa Kościoła oraz szacunek do obowiązków i praw, nabytych wraz z przyjęciem chrztu świętego

Ocena dobra
(W) - Student zna większość przepisów zawartych w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 204-329 i innych wymaganych źródłach prawa powszechnego i partykularnego regulujących problematykę norm o chrześcijanach
(U) - Student potrafi wykorzystać wiedzę teoretyczną z zakresu przepisów prawnych regulujących problematykę norm o chrześcijanach, w celu aktywnego i odpowiedzialnego wykonywania praw i obowiązków związanych z uzyskaniem podmiotowości prawnej w Kościele przysługującej po nabyciu godności dziecka Bożego
(K) - Student ma poczucie odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa Kościoła oraz szacunek do obowiązków i praw, nabytych wraz z przyjęciem chrztu świętego

Ocena bardzo dobra
(W) - Student zna wszystkie wymagane przepisy zawarte w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 204-329 i w innych wymaganych źródłach prawa powszechnego i partykularnego regulujących problematykę norm o chrześcijanach
(U) – Student potrafi wykorzystać wiedzę teoretyczną z zakresu przepisów prawnych regulujących problematykę norm o chrześcijanach w celu aktywnego i odpowiedzialnego wykonywania praw i obowiązków związanych z uzyskaniem podmiotowości prawnej w Kościele przysługującej po nabyciu godności dziecka Bożego
(K) - Student ma pogłębioną świadomość odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa Kościoła oraz szacunek do obowiązków i praw, nabytych wraz z przyjęciem chrztu świętego
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Źródła prawa:
1. Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Paulii PP. II promulgatus, AAS 75 (1983) pars II s. 1-317; Tekst polski: Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu, Pallottinum, Poznań 1984.
2. Carta dei Diritti della Famiglia presentata dalla Sante Sede a tutte le persone, istituzioni ed autorita ed autorita interessate alla missione della famiglia nel mondo di oggi, 22 X 1983, ComCan 15 (1983), nr 2, s. 140-152; Tekst polski, w: Posoborowe dokumenty Kościoła Katolickiego o małżeństwie i rodzinie, t. I, Wybór i wstęp K. Lubowicki, Wydawnictwo M, Kraków 1999, s. 239-250.
3. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Constitutio dogmatica de Ecclesia Lumen gentium, 21 XI 1964, AAS 57 (1965), s. 5-67; Tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, tekst polski, nowe tłumaczenie, Pallottinum, Poznań 2002, s. 104-166.
4. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Decretum de apostulatu laicorum Apostolicam actuositatem, 18 XI 1965, AAS 58 (1966), s. 837-864; Tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, tekst polski, nowe tłumaczenie, Pallottinum, Poznań 2002, s. 377-401.
5. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Decretum de institutione sacerdotali Optatam totius, 28 X 1965, AAS 58 (1966), s. 713-727; tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, nowe tłumaczenie, Poznań 2002, s. 288-301.
6. Concilium Oecumenicum Vaticanum II, Decretum de presbyterorum ministerio et vita Presbyterorum ordinis, 7 XII 1965, AAS 58 (1966), s. 991-1024; tekst polski w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, nowe tłumaczenie, Poznań 2002, s. 478-508.
7. Congregatio pro cleris et aliis dicasteriis, Instructio de quibusdam quaestionibus circa fidelium laicorum cooperationem sacerdotum ministerium spectantem Ecclesia de mysterio, 15 VIII 1997, AAS 89 (1997), p. 852-877; Tekst polski w: OsRomPol 12 (208) 1998, s. 30-40.
8. Ioannes Paulus PP. II, Adhortatio apostolica post-synodalis de vocatione et missione laicorum in Ecclesia et in mundo „Christifideles laici”, 30 XII 1988, AAS 81 (1989), s. 393-521; Tekst polski w: Adhortacje Ojca Świętego Jana Pawła II, t. I, Wydawnictwo M, Kraków 1996, s. 272-378.
9. Konferencja Episkopatu Polski, Zasady formacji kapłańskiej w Polsce, Częstochowa 1999.
10. Paulus PP. VI, Litterae Apostolicae motu proprio datae disciplina circa Primam Tonsuram, Ordines Minores et Subdiaconatum in Ecclesia Latina innovatur Ministeria quedam, 15 VIII 1972, AAS 64 (1972), s. 529-534. Tekst polski: „Wiadomości Diecezjalne Lubelskie” 1 (1973), s. 1-5.
11. Schemat fundamentalnego prawa Kościoła Schema legis Ecclesiae Fundamentalis, w: Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, red. W. Kacprzyk, M. Sitarz, Lublin 2006, s. 867-895.

Literatura podstawowa:
1. Krukowski J. (red.), Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego, t. II/1, Księga II. Lud Boży. Część I. Wierni chrześcijanie. Część II. Ustrój hierarchiczny Kościoła, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2005.

Literatura uzupełniająca:
1. Kacprzyk W., Sitarz M. (red.), Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, Wydawnictwo KUL, Lublin 2006.
2. Krukowski J., Definicja chrześcijan. Komentarz do kan. 204 KPK, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 33 (1986), z. 5, s. 29-39.
3. Majer P. (red.), Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2011.
4. Romanko A. Współdziałanie wiernych chrześcijan świeckich we władzy rządzenia w organach kolegialnych Kościoła partykularnego „Journal of Modern Science” 34 (2017), nr (3), s. 11–28.
5. Sitarz M., Prawa wiernych świeckich chrześcijan w interpretacji Jana Wiślickiego, w: Vir Ecclesiae deditus. Księga dla uczczenia Księdza Profesora Edwarda Góreckiego, red. W. Irek, Papieski Wydział Teologiczny, Wrocław 2011, s. 242-257.
6. Słowikowska A. Podstawy prawne odpowiedzialności wiernych za materialne potrzeby Kościoła, „Kościół i Prawo” 6 (19) 2017, nr 2, s. 123–141.
7. Wierzbicki P. Współpraca wiernych świeckich z duchownymi w Kościele partykularnym według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2016.

Proseminarium - proseminarium

Cele przedmiotu:
C1 – przygotowanie studentów do samodzielnego napisania pracy dyplomowej z zakresu prawa kanonicznego
Wymagania wstępne:
W1 – znajomość zagadnień z przedmiotu: prawoznawstwo
W2 – znajomość zagadnień z przedmiotu: metodologia prawa kanonicznego
W3 – znajomość podstawowych zagadnień z zakresu I, II i III księgi KPK/83, w celu rozważenia ewentualnych zagadnień do zredagowania planu pracy
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K2A_W03 – student rozumie, czym jest cel pracy, problem badawczy, teza, hipoteza i wie, jak w sposób redagować plan pracy z uwzględnieniem metodologii badania prawa kanonicznego
K2A_W05 – student zna problematykę najnowszych badań w zakresie prawa kanonicznego
K2A_W09 – student zna źródła prawa kanonicznego

UMIEJĘTNOŚCI
K2A_U04 – student potrafi wypowiadać się i pisać zgodnie z zasadami poprawnej polszczyzny z zastosowaniem terminologii technicznej, właściwej dla prawa kanonicznego
K2A_U05 – student potrafi sporządzać poprawne opisy bibliograficzne aktów normatywnych oraz literatury
K2A_U09 – student potrafi dokonać samodzielnej oceny różnych koncepcji w badaniu i stosowaniu prawa kanonicznego

KOMPETENCJE SPOŁECZNE
K2A_K02 – student odznacza się wytrwałością i cierpliwością w poszukiwaniu i badaniu prawa kanonicznego
K2A_K06 – student odznacza się odpowiedzialnością za dokładne przygotowanie się do napisania własnej pracy dyplomowej czerpiąc wzorce z uznanych autorytetów w dziedzinie prawa kanonicznego
Metody dydaktyczne:
Teoretyczne przedstawienie struktury pracy dyplomowej i naukowej; analiza przykładów; praca w grupach nad planami prac; ćwiczenie opisów bibliograficznych z wykorzystaniem technik multimedialnych oraz prezentacja reprezentatywnych programów do tworzenia bibliografii i przypisów (np. komercyjna wersja EndNote czy bezpłatna opcja dostępna w Microsoft Office Word 2016); analiza napisanych prac
Treści programowe:
1. Wymagania formalne dotyczące pracy dyplomowej
2. Metodyka pisania prac naukowych
3. Struktura pracy dyplomowej: konstrukcja wstępu, rozdziałów, zakończenia, wykazu skrótów, bibliografii
4. Formułowanie tytułu pracy, problemu badawczego, celu pracy, tezy, hipotez badawczych
5. Tworzenie opisów bibliograficznych oraz przypisów z uwzględnieniem różnych stylów cytowania (przecinkowy, kropkowy, Chicago style)
6. Analiza pracy proseminaryjnej i sprawozdania z aktywności naukowej, w której studenci uczestniczyli (np. konferencja naukowa)
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
KRYTERIA OCENY

Ocena niedostateczna
(W) – student nie ma pogłębionej i uporządkowanej wiedzy na temat pisania prac dyplomowych
(U) – student nie potrafi sporządzać opisów bibliograficznych
(K) – student nie dostrzega celu przygotowywania samodzielnej pracy dyplomowej

Ocena dostateczna
(W) – student ma w niewielkim stopniu uporządkowaną wiedzę na temat pisania prac dyplomowych
(U) – student w minimalnym stopniu rozumie i potrafi konstruować opisy bibliograficzne
(K) – student dostrzega cel przygotowania pracy dyplomowej, ale dostrzega znaczenia nabytych kompetencji w swojej przyszłości kanonisty

Ocena dobra
(W) – student wie, jak w sposób poprawny napisać pracę dyplomową
(U) – student potrafi konstruować opisy bibliograficzne
(K) – student docenia celowość i znaczenie nabytych kompetencji w swojej przyszłości kanonisty

Ocena bardzo dobra
(W) – student wie, jak w sposób poprawny napisać pracę dyplomową według poznawanych kryteriów
(U) – student wyróżnia się opanowaniem sposobów sporządzania opisów bibliograficznych
(K) – student docenia celowość i znaczenie nabytych kompetencji w swojej przyszłości kanonisty oraz ma świadomość wykorzystania w niej technik poznanych na studiach

SPOSOBY WERYFIKACJI ZAKŁADANYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA
Wymogiem do zaliczenia semestru letniego na ocenę jest oddanie pracy proseminaryjnej i sprawozdania z konferencji. Prace zostaną ocenione przez prowadzącego i przeanalizowane na zajęciach.
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa
Boć, Jan. 2009. Jak pisać pracę magisterską. Wyd. 7. Wrocław: Kolonia Limited.
Graczyk, Krzysztof. 1999. Metodologia i metodyka prawa kanonicznego. Lublin: Wydawnictwo Diecezjalne Sandomierz.
Węglińska, Maria. 2016. Jak pisać pracę magisterską? Poradnik dla studentów. Wyd. 10. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Literatura uzupełniająca
Gambarelli, Gianfranco, i Zbigniew Łucki. 2017. Praca dyplomowa i doktorska. Zdobycie promotora, pisanie na komputerze, opracowanie redakcyjne, prezentowanie, publikowanie. Wyd. 2. Warszawa: CeDeWu.
Polańska, Aurelia. 2012. Praca dyplomowa nauką i sztuką. Wyd. 2. Gdynia: Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni.

Ustrój hierarchiczny Kościoła - wykład

Cele przedmiotu:
C1 - Zapoznanie studentów z normami prawnymi zawartymi w Kodeksie Prawa Kanonicznego z 1983 r., w Księdze II – „Lud Boży”, w kan. 330-572 oraz konstytucjach apostolskich: Pastor bonus i Universi Dominici Gregis
Wymagania wstępne:
W1 - znajomość zagadnień z przedmiotu: prawoznawstwo,
W2 - znajomość treści Księgi I – „Normy ogólne\", kan. 1-203 (KPK z 1983 r.).
Efekty kształcenia:
WIEDZA
K2A_W07- zna terminologię z zakresu prawa konstytucyjnego Kościoła i systemu sprawowania w nim władzy oraz funkcjonowania poszczególnych podmiotów prawa
K2A_W08 - rozumie funkcjonowanie poszczególnych instytucji istniejących w Kościele, zarówno z prawa Bożego, jak i czysto ludzkiego

UMIEJĘTNOŚCI
K2A_U03 - potrafi wykorzystywać zdobytą wiedzę z różnych dziedzin prawa w celu porządkowania i analizowania przepisów i zastosowania pojęć występujących zarówno w prawie świeckim, jak i kanonicznym

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K2A_K04 - utożsamia się z wartościami, celami i zadaniami realizowanymi przez Kościół w praktyce, odznacza się rozwagą, dojrzałością i zaangażowaniem w jego misję
Metody dydaktyczne:
wykład z prezentacją multimedialną
Treści programowe:
1. Biskup Rzymski i Kolegium Biskupów
2. Synod Biskupów
3. Kardynałowie Świętego Kościoła Rzymskiego
4. Kuria Rzymska
5. Legaci Biskupa Rzymskiego
6. Kościoły partykularne
7. Biskupi diecezjalni, koadiutorzy i pomocniczy
8. Sytuacje nadzwyczajne: sede impedita i sede vacante
9. Prowincje i regiony kościelne
10. Metropolici
11. Synody partykularne
12. Konferencje biskupów
13. Synod diecezjalny
14. Kuria diecezjalna
15. Rada kapłańska
16. Kolegium konsultorów
17. Kapituły kanoników
18. Rada duszpasterska
19. Proboszczowie
20. Wikariusze parafialni
21. Dziekani
22. Rektorzy kościołów i kapelani
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia:
Ocena niedostateczna
(W) - Student nie posiada elementarnej wiedzy z zakresu prawa konstytucyjnego Kościoła i systemu sprawowania w nim władzy oraz funkcjonowania poszczególnych podmiotów prawa
(U) - Student nie potrafi wykorzystywać podstawowej wiedzy z różnych dziedzin prawa w celu porządkowania i analizowania przepisów i zastosowania pojęć występujących zarówno w prawie świeckim, jak i kanonicznym
(K) - Student nie utożsamia się z wartościami realizowanymi przez Kościół

Ocena dostateczna
(W) - Student zna wybrane terminy z zakresu prawa konstytucyjnego Kościoła i systemu sprawowania w nim władzy oraz funkcjonowania poszczególnych podmiotów prawa
(U) - Student potrafi wykorzystywać podstawową, dotychczas zdobytą wiedzę z różnych dziedzin prawa w celu porządkowania i analizowania przepisów i zastosowania pojęć występujących zarówno w prawie świeckim, jak i kanonicznym
(K) - Student utożsamia się z wartościami realizowanymi przez Kościół

Ocena dobra
(W) - Student zna większość terminów z zakresu prawa konstytucyjnego Kościoła i systemu sprawowania w nim władzy oraz funkcjonowania poszczególnych podmiotów prawa
(U) - Student potrafi wykorzystywać zdobytą wiedzę z różnych dziedzin prawa w celu porządkowania i analizowania przepisów i zastosowania pojęć występujących zarówno w prawie świeckim, jak i kanonicznym
(K) - Student utożsamia się z wartościami realizowanymi przez Kościół

Ocena bardzo dobra
(W) - Student zna wszystkie wymagane terminy z zakresu prawa konstytucyjnego Kościoła i systemu sprawowania w nim władzy oraz funkcjonowania poszczególnych podmiotów prawa
(U) - Student potrafi wykorzystywać zdobytą wiedzę z różnych dziedzin prawa i w pogłębiony sposób porządkować i analizować przepisy i zastosować pojęcia występujące zarówno w prawie świeckim, jak i kanonicznym
(K) - Student utożsamia się z wartościami, celami i zadaniami realizowanymi przez Kościół
Literatura podstawowa i uzupełniająca:
Literatura podstawowa:
1. Krukowski J. (red.), Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. T. II/1: Księga II. Lud Boży. Część I. Wierni chrześcijanie. Część II. Ustrój hierarchiczny Kościoła, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2005.

Literatura uzupełniająca:
1. Głódź S. L., Krukowski J., Sitarz M. (red.), Parafia w prawie kanonicznym i w prawie polskim, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2013.
2. Kacprzyk W., Sitarz M. (red.), Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, Wydawnictwo KUL, Lublin 2006.
3. Krukowski J., Sitarz M. (red.), Kościół partykularny w Kodeksie Jana Pawła II, Wydawnictwo KUL, Lublin 2004.
4. Krukowski J., Sitarz M., Pastwa A. (red.), II Polski Synod Plenarny a synody diecezjalne, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2015.
5. Krukowski J., Sitarz M., Pieron B. (red.), Przynależność do Kościoła a uczestnictwo wiernych w życiu publicznym, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2014.
6. Pagé R., Les Églises particulières, t. I i III, Éditions Paulines, Paris 1985.
7. Pawluk P., Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II, t. II, Lud Boży i jego nauczanie i uświęcanie, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 2002.
8. Sitarz M., Kompetencje organów kolegialnych w Kościele partykularnym w sprawowaniu władzy wykonawczej według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2008.
9. Sitarz M., Competences of Collegial Organs in a Particular Church in the Exercise of Executive Power According to the Code of Canon Law of 1983, Wydawnictwo KUL, Lublin 2013.
10. Sitarz M. [et al.] (red.), Ustrój hierarchiczny Kościoła. Wybór źródeł, tom 2, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2013.
11. Sitarz M. (red.), Kodeks Prawa Kanonicznego w badaniach młodych naukowców, tom I, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2014.
12. Sitarz M. (red.), Kodeks Prawa Kanonicznego w badaniach młodych naukowców, tom II, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2015.
13. Sztafrowski E., Podręcznik prawa kanonicznego, t. II, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1985.
14. Urso P., Il diritto nel ministero della Chiesa, t. II, Roma 1990.