Historia filozofii w Polsce i kolokwium tekstów filozoficznych (ćwiczenia) - 2019/2020

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr hab. Wanda Bajor prof. KUL
Organizator:Wydział Filozofii - Instytut Filozofii
Liczba godzin tydzień/semestr: 1/15
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - przedstawienie dziejów filozofii w Polsce jako samoistnej formy poznania oraz jej relacji do innych nauk i dziedzin kultury
C2 - ukazanie kulturowo-społecznych i światopoglądowych odniesień filozofii polskiej, zwłaszcza jako jednego z najistotniejszych fundamentów kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej
C3 - kształtowanie sprawności formalnych, takich jak dociekliwość intelektualna, czy osobowych, jak obowiązek poszukiwania prawdy i szacunku wobec odmiennych poszukiwań ideowych
C4 - rekonstrukcja i krytyczna analiza tekstów źródłowych i stosowanej w niej argumentacji
Wymagania wstępne
W1 - znajomość dziejów filozofii europejskiej
W2 - podstawowa umiejętność analizowania tekstów naukowych
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
1) Student zna podstawowe epoki i nurty filozofii polskiej oraz ich przedstawicieli, a także rozumie ich rolę w konstytuowaniu podstaw kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej - K_W01, K_W02, K_W03
2) Student zna główne typy filozofii oraz podstawowe stanowiska filozoficzne
wypracowane w poszczególnych epokach i nurtach - K_W04

UMIEJĘTNOŚCI
1) Student potrafi wskazać główne problemy filozofii polskiej i sposoby ich rozwiązywania - K_U04
2) Student potrafi analizować tekst historyczny, ustalając jego problemy, naczelne
terminy, strukturę argumentacyjną oraz ocenić jego znaczenie historyczne,
oryginalność i spójność - K_U05

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1) Student dba o precyzyjne formułowanie przekonań filozoficznych oraz ich odniesień
światopoglądowych i religijnych - K_K05
2) Student jest świadomy złożoności i historycznej ewolucji poszczególnych rozwiązań
w zakresie problemów filozoficznych - K_K05
3) Student jest otwarty na dyskusję z osobami prezentującymi odmienne przekonania
filozoficzne - K_K05
Metody dydaktyczne
(1) Elementy wykładu; (2) Metody dialogowe; (3) Metody warsztatowe; (4) Metody problemowe; (5) Analiza tekstu z dyskusją.
Treści programowe przedmiotu
Ćwiczenia służą pogłębieniu wiedzy z wykładu historia filozofii w Polsce, którego przedmiotem wykładu jest referujące przedstawienie rozwoju polskiej kultury filozoficznej z analitycznym podkreśleniem najbardziej oryginalnych osiągnięć oraz inspiracji filozoficznych i kulturowo-społecznych. Pozwoli to ukazać poziom polskich dokonań (niekiedy także i oryginalność) na tle współczesnych im ujęć uznanych za typowe dla europejskiej kultury filozoficznej. Wykład oparty jest na chronologicznym przedstawieniu dziejów polskiej myśli filozoficznej, czyli dorobku wybitniejszych autorów oraz rozwoju poszczególnych dziedzin filozofii. Po przestawieniu miejsca filozofii w kulturze średniowiecznej, wskazuje się ideowe i instytucjonalne uwarunkowania nauki polskiej, zwłaszcza na funkcjonowanie Uniwersytetu Krakowskiego. Omawia się wybrane dokonania począwszy do dorobku Witelona, przez piętnastowieczną \\\"via moderna\\\" i \\\"via communis\\\" (Stanisław ze Skarbimierza, Paweł Włodkowic, Benedykt Hesse, Paweł z Worczyna) i \\\"via antiqua\\\" (Jan z Głogowa).
W zakresie filozofii wieku XVI ukazuje się specyfikę arystotelizmu renesansowego, przejawy humanizmu (Jan z Trzciany, J. Górski, A. Burski), myśli społeczno-politycznej (A. Frycz Modrzewski, S. Orzechowski) i zalążki nowożytnego przyrodoznawstwa (M. Kopernik). Następnie omawia się specyfikę nowożytnego arystotelizmu chrześcijańskiego (druga scholastyka), funkcjonującego do poł. XVIII w., ze zwróceniem uwagi na głównych przedstawicieli filozofii katolickiej (M. Śmiglecki, T. Młodzianowski, W. Tylkowski, S.S. Makowski, A. Kochanowski, J. Gengell) i protestanckiej (B. Keckermann, J.A. Komeński), w tym arianizmu. Przedstawia się filozofię oświecenia, począwszy od przedstawicieli eklektycznej \\\"philosophia recentiorum\\\" (S. Konarski, A. Wiśniewski, S. Chróścikowski, J. Rogaliński) i jego dojrzałej formy (H. Kołłątaj, S. Staszic, J..Śniadecki). Po omówieniu filozofii zdrowego rozsądku (A. Dowgird) i pierwszych form rozmaicie traktowanej tradycji kantowskiej (F. Jaroński, J.K. Szaniawski, M. Mochnacki, J. Gołuchowski), omawia się polską filozofię narodową (J.M. Hoene-Wroński, A. Cieszkowski, B. Trentowski, K. Libelt) i jej literackie odniesienia (A. Mickiewicz, C.K. Norwid).
Po przedstawieniu ideałów polskiego pozytywizmu, pozostającego pod wpływem scjentyzmu (A. Mahrburg), omawia się różne formy jego przezwyciężenia, od poglądów H. Struvego po filozofię katolicką, z zaznaczeniem narastania wpływu neoscholastyki (S. Pawlicki, M. Straszewski, M. Morawski, W. Dzieduszycki), aż po ujęcie S. Brzozowskiego. Filozofię XX wieku rozpoczyna omówienie Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, zwłaszcza poglądów K. Twardowskiego, oraz opozycyjnych dokonań H. Elzenberga, W. Lutosławskiego, F. Znanieckiego, S.I. Witkiewicza, J. Brauna, po fenomenologię R. Ingardena. W odniesieniu do filozofii międzywojennej i po II wojnie światowej omawia się głównych przedstawicieli różnych form neotomizmu, zwłaszcza Lubelskiej Szkoły Filozofii Klasycznej (S. Swieżawski, A.M. Krąpiec, S, Kamiński, K. Wojtyła, K. Kłósak), przez marksizm scjentystyczny i humanistyczny (L. Kołakowski), po przedstawicieli filozofii dialogu (J. Tischner).
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Na ocenę - 2

Wiedza
Student nie posiada podstawowej wiedzy nt.natury i dziejów filozofii polskiej, jej nurtów, stanowisk i przedstawicieli, a także jej roli w
konstytuowaniu podstaw kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej. Nie zna
podstawowej literatury przedmiotu.
Umiejętności
Student nie potrafi analizować i nie rozumie podstawowych treści zajęć; nie potrafi tworzyć własnych narzędzi pracy ani posługiwać się nimi.
Kompetencje społeczne
Student nie angażuje się we własny proces zdobywania wiedzy, nie
wywiązuje się ze stawianych mu celów i zadań, nie zaznajamia się z podstawową
literaturą przedmiotu.

Na ocenę - 3

Wiedza
Student posiada ogólną wiedzę nt. natury i dziejów filozofii polskiej, jej nurtów, stanowisk i przedstawicieli, a także jej roli w konstytuowaniu podstaw
kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej. Ma ograniczoną znajomość aktualnie dyskutowanych kwestii z zakresu treści przedmiotu.
Umiejętności
Student w stopniu minimalnym analizuje i rozumie treści zajęć. Z pomocą
prowadzącego rekonstruuje treść tekstu źródłowego oraz dokonuje jego analizy.
Kompetencje społeczne
Student uczestniczy w zajęciach, ale jego postawa jest bierna, pozbawiona kreatywności i zaangażowania. W małym stopniu korzysta z podstawowej literatury
przedmiotu.

Na ocenę - 4

Wiedza
Student posiada uporządkowaną wiedzę nt. natury i dziejów filozofii polskiej, jej nurtów, stanowisk i przedstawicieli, a także jej roli w konstytuowaniu
podstaw kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej. Ma rozeznanie w aktualnie dyskutowanych problemach z zakresu treści przedmiotu.
Umiejętności
Student potrafi zaprezentować posiadaną wiedzę, a także w sposób poprawny z niej korzysta w sytuacji problemowej. Czyta ze zrozumieniem teksty naukowe, z pomocą prowadzącego rozwiązuje stawiane mu problemy
Kompetencje społeczne
Student aktywnie uczestniczy w zajęciach, wykazuje otwartość na potrzebę ogłębiania posiadanej wiedzy i umiejętności. Zna dobrze podstawową literaturę przedmiotu.

Na ocenę - 5

Wiedza
Student ma usystematyzowaną i ugruntowaną wiedzę nt. natury i dziejów filozofii polskiej, jej nurtów, stanowisk i przedstawicieli, a także jej roli w konstytuowaniu podstaw kultury narodowej, europejskiej i chrześcijańskiej. Potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę dla samodzielnej próby rozwiązania zadanego problemu filozoficznego, wraz z jego uzasadnieniem oraz odniesieniem do dostępnej literatury przedmiotu.
Umiejętności -
Student ma opanowane narzędzia analizy i syntezy posiadanej wiedzy (z odniesieniem do aktualnej literatury przedmiotu) oraz poprawnie i samodzielnie z nich korzysta w sytuacjach problemowych.
Kompetencje społeczne
Student w sposób aktywny uczestniczy w zajęciach, z własnej inicjatywy pogłębia i doskonali posiadaną wiedzę i umiejętności. W sposób wnikliwy korzysta z
literatury przedmiotu, wychodząc poza ujęcia z zakresu literatury podstawowej.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Bibliografia podstawowa:
J. Domański i in., Zarys dziejów filozofii w Polsce. Wieki XII-XVII, Warszawa 1989;
S. Borzym i in., Zarys dziejów filozofii polskiej 1815-1918, Warszawa 1983;
W. Wąsik, Historia filozofii polskiej, t. 1, Warszawa 1958, s. 205-408;
S. Janeczek, Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Lublin 1994;
S. Borzym, Filozofia polska 1900-1950, Warszawa 1985;
S. Janeczek, Filozofia na KUL-u. Nurty - osoby - idee, Lublin 1998;
S. Janeczek, Lubelska Szkoła Filozofii Klasycznej, „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 18(2006), s. 143-159 (http://www.kul.pl/lubelska-szkola-filozofii-klasycznej,13032.html)

Bibliografia uzupełniająca:
J. Skoczyński, Jan Woleński, Historia filozofii polskiej, Kraków 2010;
Encyklopedia Filozofii Polskiej, t. 1-2, Lublin 2011.
Polska filozofia powojenna, t. 1-3, red. W. Mackiewicz, Warszawa 2001-2005.

Klasyczne teksty filozoficzne:

Lektury obowiązkowe (po jednej z poniższych dwóch grup):
1. E. Husserl, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. I, Warszawa 1967, ks. I cz. II, rozdz. I-III.
E. Husserl, Idea fenomenologii, Warszawa 1990.
2. L. Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, Warszawa 1970, 2004.
L. Wittgenstein, Dociekania filozoficzne, Warszawa 1972, 2005.

Lektury uzupełniające (jedna z następujących pozycji):

P. Teilhard de Chardin, Pisma wybrane, Warszawa 1967.
A. N. Whitehead, Nauka i świat współczesny, Warszawa 1988.
H. G. Gadamer, Prawda i metoda, Kraków 1993, cz. II.
K. R. Popper, Wiedza obiektywna, Warszawa 1992.
M. Heidegger, Bycie i czas, Warszawa 1994, 14 pierwszych paragrafów.
K. Jaspers, Rozum i egzystencja. Nietzsche i chrześcijaństwo, Warszawa 1991.
J. P. Sartre, Wyobrażenie. Fenomenologiczna psychologia wyobraźni, Warszawa 1970.
M. Merleau-Ponty, Fenomenologia i egzystencja [w:] Filozofia egzystencjalna, Warszawa 1965, s. 416-487.
M. Scheler, Istota i formy sympatii, Warszawa 1980, s. 228-318 lub 319-395.
M. Scheler, Pozycja człowieka w kosmosie [w:] Pisma z antropologii filozoficznej i
teorii wiedzy, Warszawa 1987, s. 43-150.
R. Ingarden, Spór o istnienie świata, t. I, Warszawa 1962, wyd. I, §§ 1-16 i 25-31; wyd. III §§ 1-17 i 27-33.
E. Stein, Byt skończony a byt wieczny, Poznań 1995, s. 33-154.
K. Twardowski, O treści i przedmiocie przedstawień [w:] Wybrane pisma
filozoficzne, Warszawa 1965, s. 3-91.
G. Marcel, Być i mieć, Warszawa 1962.
G. Marcel, Homo viator, Warszawa 1984.
P. Ricoeur, Język, tekst, interpretacja, Warszawa 1989.
M. Buber, Problem człowieka, Warszawa 1993.
E. Lévinas, Istniejący i istnienie, Kraków 2006.
J. Maritain, Człowiek a państwo, Warszawa 1994.
E. Gilson, Realizm tomistyczny, Warszawa 1968, s. 7-168.
E. Gilson Byt i istota, Warszawa 1963, 2006, rozdz. III-X.
G. E. Moore, Etyka, Warszawa 1980.
W. V. O. Quine, Z punktu widzenia logiki, Warszawa 1969, s. 9-113.
D. Davidson, Eseje o prawdzie, języku i umyśle, Warszawa 1992.
B. Russell, Problemy filozofii, Warszawa 1995.
M. Dummett, Logiczna podstawa metafizyki, Warszawa 1998.
A. Tarski, Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych, [w:] Pisma logiczno-filozoficzne, t. 1: Prawda, Warszawa 1995, s. 13-173.
H. Putnam, Wiele twarzy realizmu i inne eseje, Warszawa 1998, s. 325-429.
R. Rorty, Filozofia a zwierciadło natury, Warszawa 1994.
J. Łukasiewicz, O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa, PWN, Warszawa 1987.
Kierunek studiów: Filozofia (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok III - Semestr 5
Punkty ECTS: 0
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę
Lokalizacja w programie modułowym:
Moduł programowy:Moduł 2 - Zajęcia podstawowe obowiązkowe/ Module 2 - Basic courses » Historia filozofii
Efekty kształcenia:
K_K04potrafi dokonywać analizy sytuacji i problemów oraz samodzielnie sformułować propozycje ich rozwiązania
K_K05ma świadomość roli filozofii i odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu, kraju, Europy
K_U03umie samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności badawcze kierując się wskazówkami opiekuna naukowego
K_U04potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla studiowanej dyscypliny w zakresie nauk humanistycznych w typowych sytuacjach profesjonalnych
K_U05umie dobrać właściwe narzędzia do interpretacji i analizy tekstu filozoficznego, streszcza i analizuje argumenty filozoficzne, identyfikuje ich kluczowe tezy, założenia i konsekwencje
K_U09ma umiejętności językowe w zakresie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla studiowanego kierunku studiów
K_W01zna i rozumie na poziomie podstawowym rolę refleksji filozoficznej w kształtowaniu kultury duchowej
K_W02ma podstawową wiedzę o miejscu i znaczeniu filozofii w relacji do teologii, nauk formalnych i szczegółowych oraz o specyfice przedmiotowej i metodologicznej filozofii
K_W03zna terminologię podstawowych systemów filozoficznych
K_W09ma podstawową wiedzę o instytucjach kultury i orientację we współczesnym życiu kulturalnym