Paleografia grecka i łacińska (ćwiczenia) - 2019/2020

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr Wojciech Kopek
Organizator:Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Literaturoznawstwa
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
Paleografia grecka i łacińska - moduł grecki
C1 - wprowadzenie podstawowych pojęć, definicji i podziałów typologicznych z zakresu paleografii greckiej; omówienie pomocy naukowych z zakresu paleografii greckiej; historia paleografii greckiej na świecie i w Polsce,
C2 - przedstawienie rozwoju historycznego pisma greckiego,
C3 - przedstawienie zjawisk paleograficznych (rękopisy, inkunabuły, starodruki itd.) oraz ich znaczenia dla kultury słowa,
C4 - umiejętne rozpoznawanie charakterów pisma różnych epok,
C5 – prezentacja podstawowego opisu kodykologicznego rękopisu,
C6 – omówienie zjawiska katalogowania manuskryptów greckich,
C7 – wprowadzenie w historię powstawania światowych kolekcji rękopisów greckich,
C8 – pokazanie możliwości odcyfrowania rękopisów greckich od starożytności przez średniowiecze do epoki renesansu.
Wymagania wstępne
W1 - ukończenie podstawowego kursu języka greckiego (Praktyczna nauka języka greckiego I i II roku),
W2 - znajomość podstawowych zagadnień materialnej kultury antyku z zakresu historii książki (zwoju), narzędzi piśmienniczych, kultury literackiej, obiegu książki,
W3 – posiadanie podstawowej wiedzy z historii starożytnej i Bizancjum.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
K_W01, K_W02 - znajomość podstawowych typów pisma greckiego i wykorzystanie tej wiedzy do rozpoznania różnych typów tekstów,
K_W10 - elementarna wiedza o powstawaniu światowych kolekcji rękopisów greckich (Sankt Petersburg, Moskwa; Kijów, Lwów, Odessa, Charków; Monachium, Wolfenbüttel; Wiedeń; Paryż; Watykan, Wenecja; Kraków, Wrocław, Warszawa; Londyn),
K_W11 - wiedza o podstawowej terminologii i metodologii badań w zakresie filologii klasycznej,
K_W12 - podstawowa wiedza z zakresu edycji i krytyki tekstu oraz paleografii,
K_W16 - elementarna wiedza o wybranych wytworach kultury materialnej starożytności,
K_W18 - podstawowa wiedza o wpływie osiągnięć kultury starożytnej Grecji i Rzymu na kulturę czasów późniejszych i współczesnych.
UMIEJĘTNOŚCI
K_U02 - potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje przy użyciu różnych źródeł i sposobów,
K_U03 - potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi i pojęciami właściwymi dla filologii klasycznej w typowych sytuacjach profesjonalnych,
K_U04 - potrafi pracować wedle celów i wskazówek formułowanych przez opiekuna naukowego,
K_U03, K_U04 - posiada umiejętności warsztatowe (posługiwanie się słownikami i innymi pomocami) umożliwiające kontynuowanie samodzielnej pracy w zakresie lektury, rozumienia i interpretacji greckich tekstów rękopiśmiennych,
K_U05 - potrafi czytać i tłumaczyć teksty greckie,
K_U06 - umie samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać swoje umiejętności badawcze, kieruje się wskazówkami opiekuna naukowego oraz poczuciem obowiązku i samodyscypliny.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K01 – ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju,
K_K04 - docenia tradycję i dziedzictwo kulturowe ludzkości i ma świadomość odpowiedzialności za zachowanie,
K-K04 - dodatkowo, poznając kontekst kulturowy czytanych tekstów, docenia ich znaczenie dla historii kultury europejskiej,
K_K05 - posiada świadomość znaczenia nauk o starożytności dla utrzymania i rozwoju więzi społecznej na różnych poziomach,
K_K06 - potrafi aktywnie współdziałać i pracować w grupie oraz nawiązywać kontakty i budować relacje społeczne,
K_K07 - ma świadomość odmienności wynikającej z różnorodności kulturowej, religijnej i filozoficznej i jej wpływu na kształtowanie się postaw społecznych i politycznych oraz procesów gospodarczych.
Metody dydaktyczne
1. Wykład kursoryczny – przedstawienie wiadomości wstępnych w formie prezentacji multimedialnej i wykładu ustnego.
2. Referat przygotowany przez studenta we współpracy z prowadzącym. W ramach pracy samodzielnej student – na podstawie lektury – przygotowuje wystąpienie dotyczące wybranego zagadnienia z zakresu szeroko pojętej historii książki, pisma i edycji dzieł dawnych w zakresie języka greckiego.
3. Warsztaty – ćwiczenia praktyczne z zakresu pracy z pomocami naukowymi oraz odczytaniem tekstów greckich pochodzących z różnych środowisk kulturotwórczych.
Treści programowe przedmiotu
1. Wykład
1.1. W paleografii nie chodzi o czytanie. Metodologia pracy paleograficznej nad manuskryptami greckimi.
1.2. Historia powstawania światowych kolekcji rękopisów greckich (Sankt Petersburg, Moskwa; Kijów, Lwów, Odessa, Charków; Monachium, Wolfenbüttel; Wiedeń; Paryż; Watykan, Wenecja; Kraków, Wrocław, Warszawa; Londyn).
1.3. Palimpsesty, rozwój pisma książkowego, biblioteki – zagadnienia związane z książką w Bizancjum.
1.4. Biblioteka Ławry św. Atanazego na Atosie w okresie od X do XIII wieku.

2. Konwersatorium
2.1. Rozwój pisma greckiego, wprowadzenie do paleografii greckiej i tradycji rękopiśmiennej.
2.2. Badanie charakterów pisma greckich kodeksów i dokumentów. Związek paleografii z dyplomatyką.
2.3. Warsztat kodykologiczny w pracy paleografa.
2.4. Książka i kultura książkowa w Bizancjum.
2.5. Datacja greckich rękopisów majuskułowych IV- X w.
2.6. Datacja greckich rękopisów minuskułowych IX wieku.
2.7. Majuskuła studycka czyli Paweł Egipski w rękopisach Moskwy i Paryża.
2.8. Chicago-Karachissarska grupa rękopisów greckich.
2.9. Nowe spojrzenie na euchologion Vat. Barb. gr. 336.
2.10. Greccy pisarze epoki renesansu.
2.11. Jan Eugenik i jego „Monodia na upadek Konstantynopola”.

3. Warsztaty
3.1. Charakter pisma i jego datowanie.
3.2. Bizantyjskie autografy.
3.3. XII-wieczny rękopis Ioannis Scylitzae Synopsis Historiarum. Codex Matritensis gr. Vitr. 26-2.
3.4. Paleografia dokumentów greckich Bractwa Lwowskiego XVII wieku.
3.5. Transkrypcja dyplomatyczna wybranych tekstów.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna
(W) Brak postępów:
 student nie rozumie powiązań między dziedzinami humanistycznymi,
 nie wykazuje orientacji w podstawowych metodach badań w zakresie filologii klasycznej,
 nie zna podstawowych terminów z zakresu paleografii greckiej,
 nie dostrzega związku między zjawiskami kultury antyku, średniowiecza i renesansu.
(U) student nie potrafi wykorzystać w praktyce pojęć z zakresu paleografii greckiej
 nie potrafi korzystać z pomocy naukowych i ma podstawowe problemy z rozpoznaniem i odczytaniem podstawowych typów pisma,
 student nie przygotował referatu na wybrany temat ani nie zabiera głosu w dyskusji,
 student nie potrafi odczytać tekstu rękopiśmiennego w języku greckim, ani dokonać transkrypcji dyplomatycznej.
(K) brak zainteresowania przedmiotem; niewypełnianie podstawowych obowiązków studenta, który wybrał określony typ studiów.

Ocena dostateczna
(W) postępy na poziomie wystarczającym:
 student rozumie podstawowe powiązania między dziedzinami humanistycznymi,
 rozumie znaczenie badań edytorskich i paleograficznych dla filologii klasycznej,
 zna podstawowe terminy z zakresu paleografii greckiej,
 potrafi dostrzec zasadnicze powiązania między zjawiskami kultury antyku, średniowiecza i renesansu.
(U) student prawidłowo nazywa podstawowe zjawiska z zakresu paleografii greckiej
 korzysta z pomocy naukowych i rozpoznaje omówione typy pisma,
 w wystarczającym zakresie potrafi odczytać omówione typy pisma,
 student przygotował referat na wybrany temat w sposób niewystarczający lub z błędnym wykorzystaniem materiałów,
 student przejawia znikomą aktywność w czasie zajęć,
 student potrafi w stopniu podstawowym odczytać tekst rękopiśmienny w języku greckim i dokonać transkrypcji dyplomatycznej.
(K) zainteresowanie przynajmniej w minimalnym zakresie przedmiotem, brak jednak większej aktywności i zaangażowania.

Ocena dobra
(W) postęp zadowalający:
 student biegle orientuje się w podstawowych powiązaniach między dziedzinami humanistycznymi,
 rozumie znaczenie badań edytorskich i paleograficznych dla filologii klasycznej,
 zna podstawowe terminy z zakresu paleografii greckiej,
 potrafi dostrzec liczne powiązania między zjawiskami kultury antyku, średniowiecza i renesansu.
(U) student prawidłowo nazywa szeroką gamę zjawisk z zakresu paleografii greckiej,
 systematycznie i biegle korzysta z pomocy naukowych i rozpoznaje omówione typy pisma,
 w zadowalającym zakresie potrafi odczytać omówione typy pisma,
 student przygotował referat na wybrany temat w sposób zadowalający z właściwym wykorzystaniem materiałów,
 student podejmuje dyskusję z kolegami i prowadzącym w czasie zajęć,
 student potrafi właściwie odczytać tekst rękopiśmienny w języku greckim i dokonuje jego transkrypcji dyplomatycznej.
(K) ciekawość przedmiotu, spore zaangażowanie i aktywność na zajęciach.

Ocena bardzo dobra
(W) postępy godne uznania:
 student biegle orientuje się w podstawowych powiązaniach między dziedzinami humanistycznymi,
 rozumie znaczenie badań edytorskich i paleograficznych dla filologii klasycznej,
 zna terminologię z zakresu paleografii greckiej,
 potrafi dostrzec liczne powiązania między zjawiskami kultury antyku, średniowiecza i renesansu.
(U) student prawidłowo nazywa szeroką gamę zjawisk z zakresu paleografii greckiej,
 systematycznie i biegle korzysta z pomocy naukowych i rozpoznaje omówione typy pisma,
 w stopniu godnym uznania potrafi odczytać omówione typy pisma,
 student przygotował referat na wybrany samodzielnie temat z właściwym wykorzystaniem materiałów podstawowych i dodatkowych,
 student samodzielnie stawia problemy w dyskusji,
 student potrafi biegle odczytać tekst rękopiśmienny w języku greckim i dokonuje jego właściwej transkrypcji dyplomatycznej.
(K) ciekawość badawcza, poszerzanie wiedzy, duża aktywność na zajęciach, przemyślane pytania.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Atsalos B. and N. Tsironis (eds), Proceedings of the 6th International Symposium on Greek Palaeography, Drama, 21-27 September 2003, 3 vols (Athens, 2008).
Barbour R., Greek Literary Hands, A.D. 400-1600 (Oxford, 1981). Bibliographical Essay\'
Bravo Garcia A. and I. Perez Martin (eds), The Legacy of Bernard de Montfaucon: Three Hundred Years of Studies on Greek Handwriting. Proceedings of the Seventh International Colloquium of Greek Palaeography (Madrid-Salamanca, 15-20 September 2008) (Turnhout, 2010).
Canart P., Paleografia e codicologia greca. Una rassegna bibliografica, Littera Antiqua, 7 (Vatican City, 1991).
Cavallo G., G. de Gregorio and M. Maniaci (eds), Scritture, libri e testi nelle aree provinciali di Bisanzio. Atti del seminario di Erice, 18-25 settembre 1988 (Spoleto, 1991).
Devreesse R., Introduction à l’étude des manuscrits grecs (Paris, 1954).
Easterling P. and C. Handley eds., Greek Scripts: an Illustrated Introduction (London 2001).
Gardthausen V., Griechische Palaeographie (Leipzig, 1879; repr. 1978).
Gaul N., \'The Manuscript Tradition\', in E. Bakker (ed.), Companion to the Ancient Greek Language (Malden, Mass.: Wiley-Blackwell, 2010), 69-82.
Groningen B.A. van, Short Manual of Greek Palaeography (Leiden, 1967).
Harlfinger D. and G. Prato (eds), Paleografia e codicologia greca. Atti del II Colloquio internazionale, Berlino-Wolfenbuttel, 17-21 ottobre 1983 (Alessandria, 1991).
Hunger H., Schreiben und Lesen in Byzanz (Munich, 1989).
La Paléographie grecque et byzantine, Paris 21-25 Octobre 1974, Colloques Internationaux du CNRS, 559 (Paris, 1977).
Metzger B.M., Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Greek Palaeography (New York-Oxford, 1981).
Mioni E., Introduzione alla paleografia greca (Padua, 1973).
Papaioannou S., \'Greek Palaeography and Byzantine Book Culture (4th-16th c. CE): A
Perria L., Grafis. Per una storia della scrittura greca libraria (Rome 2011).
Prato G. (ed.), I manoscritti greci tra riflessione e dibattito. Atti del V Colloquio Internazionale di Paleografia Greca, Cremona, 4-10 ottobre 1998, 3 vols (Florence, 2000).
Thompson E.M., An Introduction to Greek and Latin Palaeography (Oxford, 1906; repr. 1975).
Turner E.G., Greek Papyri: An Introduction (Oxford, 1986).
Turyn A., Dated Greek Manuscripts in the Libraries of Great Britain (Washington, D.C., 1981).
Wilson N.G., \'Greek Palaeography\', in E. Jeffreys & al., The Oxford Handbook of Byzantine Studies (Oxford, 2008), 101-14.
Wilson N.G., Medieval Greek Bookhands: Examples Selected from Greek Manuscripts in Oxford Libraries, 2 vols (Cambridge, MA, 1972/3; repr. 1995).
Борис Л. Фонкич, Исследования по греческой палеографии и кодикологии: IV—XIX вв. Отв. ред. М. А. Курышева. Серия: Монфокон. Вып. 3 (Москва: Рукописные памятники Древней Руси, 2014).
Kierunek studiów: Filologia Klasyczna (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok III - Semestr 6
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę