Teatr i dramat grecki (wykład) - 2019/2020

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr hab. Krzysztof Narecki prof. KUL
Organizator:Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Literaturoznawstwa
Liczba godzin tydzień/semestr: 1/15
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 Przedstawienie najważniejszych zagadnień literackich związanych z dramatem okresu klasycznego.
C2 Przedstawienie teatru greckiego jako instytucji wpisanej w życie religijne, społeczne i państwowe.
C3 Omówienie wybranych dzieł dramaturgów okresu klasycznego oraz ukazanie ich dorobku literackiego na tle realiów historycznych, politycznych i kulturowych.
Wymagania wstępne
W1 Podstawowa wiedza z zakresu historii literatury powszechnej.
W2 Podstawowa wiedza z zakresu teorii literatury.
W3 Podstawowa znajomość historii starożytnej Grecji.
W4 Podstawowa znajomość realiów polityczno-społecznych oraz życia codziennego Grecji epoki klasycznej.
W5 Znajomość języka greckiego w stopniu podstawowym.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
Wiedza:
K_W05-Student ma podstawową wiedzę o literaturze klasycznej, obejmującą jej periodyzację, genologię oraz klasyczne kanony twórców.
K_W07-Student ma podstawową wiedzę o transmisji i recepcji literatury klasycznej na grunt literatury światowej oraz szeroko pojętej kultury współczesnej;
K_W08-Student ma podstawową wiedzę o tradycji krytycznoliterackiej w kształtowaniu historii literatury oraz zna podstawową terminologię krytyczną;

Umiejętności:
K_U04-Student potrafi pracować wedle celów i wskazówek formułowanych przez opiekuna naukowego.
K_U07-Student umie samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać swoje umiejętności badawcze, kierując się wskazówkami opiekuna naukowego oraz poczuciem obowiązku i samodyscypliny.
K_U10-Student umie rozpoznać rodzaj literacki i gatunkową konwencję poznawanych utworów oraz dokonać ich analiz i interpretacji z użyciem podstawowej terminologii krytycznej i właściwych metod.
K_U11-Student potrafi rozpoznać różne rodzaje tekstów i wytworów antycznej kultury materialnej i literackiej oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację z zastosowaniem typowych metod, w celu określenia ich znaczeń, oddziaływania społecznego, miejsca w procesie historyczno-kulturowym, wartości artystycznej i poznawczej.
K_U13-Student posiada umiejętność argumentowania z wykorzystaniem poglądów innych autorów oraz formułowania wniosków.

Kompetencje społeczne:
K_K01/ Student ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju / H1A_K01.
K_K02/ Student wykazuje aktywność w samodzielnym podejmowaniu typowych działań profesjonalnych / H1A_K03.
K_K03/ Student ma świadomość wagi refleksji na tematy etyczne związane z własną pracą, odpowiedzialnością przed współpracownikami i innymi członkami społeczeństwa oraz konieczności przestrzegania zasad kodeksu etycznego / H1A_K02, H1A_K04.
K_K05/ Student ma świadomość znaczenia nauk o starożytności dla utrzymania i rozwoju więzi społecznej na różnych poziomach / H1A_K05.
Metody dydaktyczne
1. Wykład konwersatoryjny ilustrowany tekstami omawianych utworów.
2. Prezentacje multimedialne dotyczące wybranych zagadnień, np.: genezy i początków tragedii greckiej, podstawowych pojęć, organizacji przedstawień teatralnych, budowy teatru greckiego, kostiumów, scenografii etc.
3. Prezentacje filmów lub ich fragmentów związanych z antycznym dramatem.
4. Samodzielne przygotowanie przez studentów wybranych zagadnień (jako forma ich uaktywnienia).
5. Dyskusja na temat wybranych zagadnień, szczególnie interesujących słuchaczy.
Treści programowe przedmiotu
1. Zagadnienia wstępne: Święta związane z kultem Dionizosa i dramatem antycznym. Początki tragedii i komedii według Arystotelesa (w świetle jego Poetyki). Mimesis i katharsis – pojęcia kluczowe dla tragedii greckiej – ich znaczenie. Organizacja przedstawień teatralnych – osoby odpowiedzialne za wystawienie sztuki: rola archonta basileusa, poety – twórcy dramatu, chorega, chóru. Budowa teatru. Agonistyczny charakter przedstawień teatralnych. Rozwój i zmiany zachodzące w roli partii chóralnych i dialogowych. Chór i aktorzy: rozwój i zmiany. Kostiumy i scenografia. Poprzednicy Ajschylosa: Tespis, Frynichos.
2. Tragedie Ajschylosa: Persowie, Oresteja (4 – znajomość dokładna; 3 pozostałe – orientacja w treści). Charakterystyka twórczości Ajschylosa, rola chóru w jego dramatach – aktywna, wpływająca na bieg wydarzeń – Agamemnon. Rola obrazu scenicznego – Persowie, Eumenidy. Persowie – tragedia zawiązana z aktualnymi wydarzeniami historycznymi. Obraz nieszczęścia wrogów ukazany bez nienawiści i satysfakcji, współczucie i litość wykraczające poza ramy narodowościowe. Świat bogów i ludzi u Ajschylosa: Zeus – strażnikiem prawa i sprawiedliwości, człowiek przez własne złe uczynki ściągający na siebie klęskę, wina przechodząca z pokolenia na pokolenie; motyw zemsty rodowej.
3. Tragedie Sofoklesa: Antygona, Król Edyp, Elektra + 1 do wyboru (np. Filoktet) – znajomość dokładna; 3 pozostałe – orientacja w treści. Charakterystyka twórczości Sofoklesa. Wprowadzenie trzeciego aktora. Człowiek usiłujący uniknąć swego losu w pułapce przeznaczenia – Król Edyp; Antygona – nowa interpretacja (wg R.R. Chodkowskiego); Elektra – skrajna niesprawiedliwość i poniżenie prowadzące do zemsty zbrodni. Odmienna budowa tragedii u Sofoklesa: rezygnacja z systemu trylogii stanowiącej ciągłość. Pojedyncza tragedia staje się zamkniętą całością.
4. Charakterystyka twórczości Eurypidesa. Wybrane tragedie: Alkestis, Medea, Hippolit, Elektra, Ifigenia w Aulidzie, Bakchantki + 1 do wyboru (np. Hekabe) – znajomość dokładna, pozostałe – orientacja w treści. Podział tragedii Eurypidesa (psychologiczne, społeczno-polityczne, tragikomedie). W centrum zainteresowania: człowiek i jego emocje. Eurypides jako „najtragiczniejszy” z tragików. Trzy Elektry: Choefory Ajschylosa oraz Elektry Eurypidesa i Sofoklesa: odmienne przedstawienie roli siostry Orestesa w zabójstwie matki i Ajgistosa. Styl Eurypidesa: gnomiczność, świetne rhesis angelike, ograniczenie roli chóru.
5. Dramat satyrowy.
6. Komedia attycka – geneza i rozwój. Podział: komedia stara, średnia i nowa. Poprzednicy Arystofanesa. Różnice w budowie tragedii i komedii. Charakterystyka twórczości Arystofanesa. Komedia Arystofanesa odbiciem aktualnych problemów politycznych polis ateńskiej. Wybrane komedie: Rycerze, Chmury, Pokój, Lizystrata, Żaby, Ptaki + jedna do wyboru, np.: Kobiety na Zgromadzeniu Ludowym. Obraz wojny peloponeskiej u Arystofanesa i jej wpływ na codzienne życie Ateńczyków. Ateńscy demagodzy i lud, obraz życia kobiet w ateńskiej polis. Chmury – satyra na sofistów i Sokratesa. Żaby – satyra literacka.
7. Komedia nowa: Menander.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Na ocenę niedostateczną:
K_W05/ student nie ma podstawowej wiedzy o literaturze klasycznej (teatrze i dramacie antycznym) obejmującą jej periodyzację, genologię oraz klasyczne kanony twórców.
K_W07/ student nie ma podstawowej wiedzy o transmisji i recepcji literatury klasycznej na grunt literatury światowej i polskiej.
K_W08/ student nie ma podstawowej wiedzy o tradycji krytyczno-literackiej w kształtowaniu historii literatury; znajomości podstawowej terminologii krytycznej.
Na ocenę dostateczną:
K_W05/ student ma dostateczną wiedzę o literaturze klasycznej (teatrze i dramacie antycznym) obejmującą jej periodyzację, genologię oraz klasyczne kanony twórców.
K_W07/ student ma dostateczną wiedzę o transmisji i recepcji literatury klasycznej na grunt literatury światowej i polskiej.
K_W08/ student ma dostateczną wiedzę o tradycji krytyczno-literackiej w kształtowaniu historii literatury; znajomości podstawowej terminologii krytycznej.
Na ocenę dobrą:
K_W05/ student posiada wiedzę w stopniu dobrym o literaturze klasycznej (teatrze i dramacie antycznym) obejmującą jej periodyzację, genologię oraz klasyczne kanony twórców.
K_W07/ student posiada wiedzę w stopniu dobrym o transmisji i recepcji literatury klasycznej na grunt literatury światowej i polskiej.
K_W08/ student posiada wiedzę w stopniu dobrym o tradycji krytyczno-literackiej w kształtowaniu historii literatury; znajomości podstawowej terminologii krytycznej.
Na ocenę bardzo dobrą:
K_W05/ student bardzo dobrze zna literaturę klasyczną (teatr i dramat antyczny) obejmującą jej periodyzację, genologię oraz klasyczne kanony twórców.
K_W07/ student bardzo dobrze zna transmisję i recepcję literatury klasycznej na grunt literatury światowej i polskiej.
K_W08/ student bardzo dobrze zna tradycję krytyczno-literacką w kształtowaniu historii literatury oraz podstawową terminologię krytyczną.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Tłumaczenia i komentarze:
1. Komentarz S. Srebrnego do przekładu Ajschylosa, [w:] Ajschylos, Tragedie, przełożył i opracował S. Srebrny, Kraków 2005.
2. Dramaty Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa w przekładzie R. R. Chodkowskiego i J. Łanowskiego (z komentarzami poprzedzającymi tłumaczenia do wybranych dramatów):
• Ajschylos, Tragedie, t. 1: Persowie. Siedmiu przeciw Tebom. Błagalnice. Prometeusz w okowach, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2015.
• Ajschylos, Tragedie, t. 2: Oresteja: Agamemnon. Ofiarnice. Boginie łaskawe, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2016.
• Sofokles, Tragedie, t. 1: Ajas. Trachinki. Filoktet. Edyp w Kolonos, przełożył, wstępami i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2009.
• Sofokles, Tragedie, t. 2: Król Edyp. Antygona. Elektra, przełożył, wstępami i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2012.
• Eurypides, Tragedie, t. 1: Alkestis. Medea. Dzieci Heraklesa. Hipolit. Hekabe, Oszalały Herakles. Trojanki, przełożył, wstępem i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2017.
• Eurypides, Tragedie, t. 2: Elektra. Ifigenia w kraju Taurów. Ijon. Helena. Fenicjanki. Orestes. Bachantki. Ifigenia w Aulidzie. Rezos, przełożył i przypisami opatrzył R. R. Chodkowski, TN KUL, Lublin 2018.
• Eurypides, Tragedie, t. 1-4, wstępami i przypisami opatrzył J. Łanowski, Warszawa 2005-2007.
3. Komedie Arystofanesa w przekładzie J. Ławińskiej-Tyszkowskiej:
• Arystofanes, Komedie, t. I: Acharnejczycy, Rycerze, Chmury, Osy, Pokój, przeł. J. Ławińska-Tyszkowska, Warszawa 2001.
• Arystofanes, Komedie, t. II: Ptaki, Lizystrata, Thesmoforie, Żaby, Sejm Kobiet, Plutos, przeł. J. Ławińska-Tyszkowska, Warszawa 2003.

Opracowania:
1. Chodkowski R. R., „Agamemnon” Ajschylosa. Studium nad strukturą tragedii lirycznej, Lublin 1985.
2. Chodkowski R. R., Ajschylos i jego tragedie, Lublin 1994.
3. Chodkowski R. R., Teatr grecki, Lublin 2003.
4. Czerwińska J., Człowiek Eurypidesa wobec zagrożenia życia, namiętnej miłości i ekstazy religijnej, Łódź 1999.
5. Czerwińska J., Innowacje mitologiczne i dramaturgiczne Eurypidesa, Łódź 2013.
6. Człowiek Grecji, pod red. J-P. Vernanta, przeł. P. Bravo, Ł. Niesiołowski-Spanò, Warszawa 2000.
7. Dramaty Eurypidesa w przekładzie J. Łanowskiego wraz z komentarzem tłumacza.
8. Jaeger W., Paideia, t. 1, Warszawa 1962, s. 257-393.
9. Kitto H. D. F., Tragedia grecka. Studium literackie, Bydgoszcz1997.
10. Kocur M., Teatr antycznej Grecji, Wrocław 2001.
11. Lesky A., Tragedia grecka, przeł. M. Weiner, Kraków 2007.
12. Literatura Grecji starożytnej, pod red. H. Podbielskiego, t. I: Epika – liryka – dramat, Lublin 2005.
13. Mańkowski J., Mity i świat Eurypidesa. Zagadnienia wybrane, Wrocław 1975.
14. Romilly J. de, Tragedia grecka, Warszawa 1994.
15. Srebrny S., Teatr grecki i polski, wybór i oprac. Sz. Gąssowski, wstęp J. Łanowski. Warszawa 1984.
16. Taplin O., Tragedia grecka w działaniu, Kraków 2005.
Kierunek studiów: Filologia Klasyczna (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok II - Semestr 3
Punkty ECTS: 1
Forma zaliczenia: Zal. podpisem