Aksjologia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (konwersatorium) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr hab. Jadwiga Potrzeszcz prof. KUL
Organizator:Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji - Instytut Prawa
Liczba godzin tydzień/semestr: 1/15
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - Dostarczenie studentom wiedzy na temat zasad wykładni aksjologicznych aspektów prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz zapoznanie z terminologią z zakresu aksjologii prawa.
C2 - Wyrobienie umiejętności wykorzystania wiedzy z zakresu wykładni prawa oraz jej praktycznego wykorzystania w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w celu analizowania i interpretowania konkretnych procesów i zjawisk prawnych, w szczególności przygotowanie przyszłych prawników do rozwiązywania trudnych przypadków, umiejętności dokonywania wykładni, uzasadniania podjętych decyzji zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa, gdzie istotną rolę odgrywa dyskurs argumentacyjny uwzględniający szeroko rozumiane aksjologiczne podstawy prawa.
C3 - Wyrobienie umiejętności kierowania się zasadami i normami etycznymi w aktywności prawniczej, dostrzegania i analizowania dylematów etycznych, przewidywania skutków podejmowanych decyzji w obszarze prawa.
C4 - Wyrobienie umiejętności rzetelnego i odpowiedzialnego traktowania problemów prawnych w praktyce zawodowej.
Wymagania wstępne
ZAŁOŻENIA: Ze względu na miejsce i rolę Trybunału Konstytucyjnego w demokratycznym państwie prawa znajomość jego orzecznictwa stanowi niezbędny element wykształcenia prawnika. W szczególności wykładnia zasad konstytucyjnych, w których zawarte są podstawowe wartości prawnonaturalne ma bardzo istotne znaczenie, ponieważ oddziałuje na sposób rozumienia tych wartości w całym systemie prawa.
CEL WYKŁADÓW, ĆWICZEŃ, ITP.: Przygotowanie przyszłych prawników do rozwiązywania zwłaszcza trudnych przypadków, umiejętności dokonywania wykładni prawa, uzasadniania podjętych decyzji zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa, gdzie istotną rolę odgrywa dyskurs argumentacyjny uwzględniający szeroko rozumiane aksjologiczne podstawy prawa. Przyczynienie się do tego, aby przyszły prawnik nie był jedynie rzemieślnikiem, ale także filozofem traktującym prawo jako ars boni et aequi.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
K_W03 - Student zna i rozumie terminologię prawniczą z zakresu aksjologii prawa.
K_W05 - Student zna i rozumie zasady wykładni aksjologicznych aspektów prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.
UMIEJĘTNOŚCI
K_U02 - Student potrafi wykorzystać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu wykładni prawa oraz jej praktycznego zastosowania w orzecznictwie Trybunału konstytucyjnego w celu analizowania i interpretowania konkretnych procesów i zjawisk prawnych, w szczególności jest przygotowany, aby w przyszłej praktyce zawodowej rozwiązywać trudne przypadki, posiada umiejętności dokonywania wykładni, uzasadniania podjętych decyzji zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa, gdzie istotną rolę odgrywa dyskurs argumentacyjny uwzględniający szeroko rozumiane aksjologiczne podstawy prawa.
K_U01 - Student potrafi dokonywać obserwacji i interpretacji zjawisk społecznego działania prawa oraz ich powiązania z wiedzą z zakresu aksjologii prawa.
K_U12 - Student potrafi kierować się zasadami i normami etycznymi w podejmowanej działalności, dostrzegać i analizować dylematy etyczne, przewidywać skutki podejmowanych decyzji w obszarze prawa.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K01 - Student jest świadomy poziomu swojej wiedzy i rozumie potrzebę kształcenia się przez całe życie.
K_K06 - Student potrafi uzupełniać i doskonalić nabytą wiedzę i umiejętności w zakresie dokonywania wykładni prawa.
K_K07 - Student rzetelnie i odpowiedzialnie traktuje problemy prawne w praktyce zawodowej.
Metody dydaktyczne
Praca z tekstami orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, rozważanie kazusów, dyskusja
Treści programowe przedmiotu
TEMATY ZAJĘĆ
1. Zajęcia organizacyjne.
2. Trybunał Konstytucyjny a standardy demokratycznego państwa prawa.
3. Rola Trybunału Konstytucyjnego w procesie tworzenia prawa.
4. Zasada dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP).
5. Zasada demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP)
5.1. Zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i do stanowionego przez nie prawa.
5.2. Zasada bezpieczeństwa prawnego i zasada pewności prawa.
5.3. Zasady poprawnej legislacji: zasada określoności przepisów prawnych, zasada odpowiedniej vacatio legis, zasada niedziałanie prawa wstecz, zasada ochrony praw nabytych (zasada pacta sunt servanda, zasada ochrony interesów w toku, nakaz stosowania przepisów przejściowych).
6. Zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).
6.1. Kontrowersje wokół pojęcia sprawiedliwości społecznej.
6.2. Rozumienie sprawiedliwości społecznej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.
6.3. Sprawiedliwość społeczna w skardze konstytucyjnej.
7. Zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji RP).
8. Zasada przyrodzonej godności człowieka (art. 30 Konstytucji RP).
8.1. Godność człowieka jako najwyższa wartość w hierarchii wartości konstytucyjnych.
8.2. Adresaci normy zawartej w art. 30 Konstytucji RP.
8.3. Funkcje godności człowieka.
8.4. Aspekty znaczeniowe pojęcia godności człowieka.
8.5 Treść normatywna godności człowieka ukształtowana w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego:
- ochrona życia i zdrowia w relacji do godności człowieka;
- zakaz instrumentalnego traktowania człowieka;
- minimalny standard godnego życia;
- ochrona dóbr osobistych człowieka;
- godność człowieka a naruszenie praw człowieka.
9. Zasada proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
10. Zasada równości (art. 32 Konstytucji RP).
10.1. Wykładnia zasady równości w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego.
10.2. Zasada równości jako samodzielna podstawa skargi konstytucyjnej:
- kształtowanie się linii orzeczniczej;
- dyskurs argumentacyjny na temat statusu zasady równości;
- zasada równości jako „metaprawo”.
11. Kolokwium ustne.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Wiedza pozytywna, aktywny udział w zajęciach. Warunkiem uzyskania zaliczenia jest aktywny udział w zajęciach oraz pozytywne zaliczenie kolokwium ustnego. Na ocenę dostateczną student powinien udzielić wyczerpujących odpowiedzi na ponad 50% zadanych pytań, na ocenę dobrą - od 65 - do 80 %, na ocenę bardzo dobrą powyżej 80% zadanych pytań.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
LITERATURA OBOWIĄZKOWA:
1.J. Potrzeszcz, Idea prawa w orzecznictwie polskiego Trybunału Konstytucyjnego, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2007.
2.J. Potrzeszcz, Sprawiedliwość społeczna w skardze konstytucyjnej, „Roczniki Nauk Prawnych” 13 (2003), z. 1, s. 17-30.
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
1.B. Banaszak, Zasada równości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: L. Garlicki, A. Szmyt (red.), Sześć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Doświadczenia i inspiracje, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2003, s. 23-31.
2.K. Działocha, Równość wobec prawa w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w Polsce, w: L. Garlicki, J. Trzciński (red.), Zasada równości w orzecznictwie trybunałów konstytucyjnych, Wrocław 1990, s. 141-158.
3.K. Działocha, Zasada ochrony praw nabytych w orzecznictwie polskiego Trybunału Konstytucyjnego, w: B. Banaszak (red.), Prawa człowieka. Geneza, koncepcje, ochrona, Wrocław 1993, s. 11-25.
4.J. Falski, Ewolucja wykładni zasady równości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, „Państwo i Prawo” 2000, z. 1, s. 49-59.
5.L. Garlicki, Materialna interpretacja klauzuli demokratycznego państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: S. Wronkowska (red.), Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, s. 123-139.
6.M. Kordela, Formalna interpretacja klauzuli demokratycznego państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: S. Wronkowska (red.), Zasada demokratycznego państwa prawnego w Konstytucji RP, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, s. 140-157.
7.M. Kordela, Zarys typologii uzasadnień aksjologicznych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz-Poznań 2001.
8.W. Łączkowski, Zasada lex retro non agit jako problem konstytucyjny w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Trybunał Konstytucyjny. Studia i materiały, t. II: Sądownictwo konstytucyjne, z. 1, Warszawa 1996, s. 65-72.
9.E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa, Toruń 2003.
10.J. Nowacki, Sprawiedliwość a równość w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: M. Kudej (red.), W kręgu zagadnień konstytucyjnych, Katowice 1999, s. 83-103.
11.J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zakamycze, Kraków 2000.
12.J. Oniszczuk, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego na początku XXI wieku, Zakamycze, Kraków 2004.
13.J. Oniszczuk, Równość – najpierwsza z zasad i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2004.
14.J. Potrzeszcz (rec.), Joanna Zakolska, Zasada proporcjonalności w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008, s. 276, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 3 (92), s. 229-237.
15.S. Tkacz, Rozumienie sprawiedliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2003.
16.S. Tkacz, Zmiany rozumienia zasad sprawiedliwości społecznej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: L. Leszczyński (red.), Zmiany społeczne a zmiany w prawie. Aksjologia, konstytucja, integracja europejska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999, s. 181-190.
17.S. Wronkowska, Zasady przyzwoitej legislacji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w: Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2006.
18.I. Wróblewska, Zasada państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP, Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa, Toruń 2010.
19.J. Zakolska, Zasada proporcjonalności w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008.
20.T. Zalasiński, Zasada prawidłowej legislacji w poglądach Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2008.
Kierunek studiów: Prawo (stacjonarne jednolite magisterskie)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok III - Semestr 6
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę
Etap:Rok IV - Semestr 8
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę