Logika (wykład) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr Tomasz Łach
Organizator:Wydział Nauk Społecznych - Instytut Pedagogiki
Liczba godzin tydzień/semestr: 1/15
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1: kształcenie kultury logiczno-metodologicznej. Składa się nań umiejętność jasnego, precyzyjnego komunikowania swych myśli i rezultatów poznawczych, jak również kompetencje w zakresie rozpoznawania poprawnego i błędnego użycia języka, oraz wykonywania czynności wiedzotwórczych;
C2: zapoznawanie z rachunkami logicznymi jako narzędziami kontroli poprawności najważniejszych czynności wiedzotwórczych (zwłaszcza rozumowań)
C3: wyrobienie umiejętności uczestniczenia w dyskusji oraz postawy racjonalności i otwartości.
Wymagania wstępne
brak
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
Student:
1. posiada podstawową wiedzę o języku jako narzędziu poznania i komunikacji (jego strukturze, typach i funkcjach); zna elementarne zagadnienia metodologii nauk: K_W03; K_W04
2. w stopniu elementarnym zna podstawowe rachunki logiczne (sylogistyka, klasyczny rachunek zdań, rachunek kwantyfikatorów I stopnia): K_W04
3. zna najistotniejsze warunki poprawności głównych czynności wiedzotwórczych oraz zasady racjonalnej dyskusji i sposoby manipulacji w komunikacji interpersonalnej: K_W04, K_W06

UMIEJĘTNOŚCI
1. umie rozpoznać funkcje komunikatów językowych oraz interpretowania pełnej ich treści (w tym wydobywania presupozycji implikatury) oraz analizować podteksty: K_U03, K_U04;
2. umie przeanalizować teksty pod kątem poprawności rozumowań oraz założeń i wykazać to w dyskusji: K_U03, K_U09, K_U10;
3. umie samodzielnie poszukiwać wiedzy, formułować problemy i hipotezy badawcze oraz argumentować na ich rzecz, jak również komunikować osiągnięte wyniki badawcze; potrafi rozpoznawać przynajmniej niektóre zabiegi manipulacyjne wykorzystywane w dyskursach i na nie reagować: K_U03, K_U04, K_U09, K_U11, K_U13;

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. jest świadomy wagi etycznych zasad w komunikacji interpersonalnej; zajmuje postawę krytycyzmu a zarazem rzetelności i otwartości w dyskursie tak naukowym jak i publicznym: K_K02, K_K05, K_K07;
2. ma odwagę wyrażania i bronienia swych sądów, by stać się racjonalnym i aktywnym uczestnikiem życia zawodowego i społecznego: K_K02, K_K05, K_K08, K_K10.
Metody dydaktyczne
tradycyjny wykład
Treści programowe przedmiotu
1. Semiotyka jako nauka o języku: definicja i działy semiotyki; metodologiczne pojęcia przedmiotu materialnego i formalnego dyscypliny naukowej oraz przedmiotowego i metaprzedmiotowego problemu; typy nauk o języku.
2. Semiotyczna charakterystyka języka: definicja języka, semiotyczna definicja znaku, znaki formalne i instrumentalne, reguły używania znaków językowych, typy języków, funkcje poznawcze i pozapoznawcze języka.
3. Kategorie składniowe i znaczenie wyrażeń: pojęcie kategorii składniowej; typy wyrażeń ze względu na funkcje syntaktyczne, semantyczne i pragmatyczne; typy wyrażeń o szczególnym znaczeniu (powodujące nieporozumienia w komunikacji): synonimy i wyrażenia bliskoznacze, homonimy, wyrażenia okazjonalne, wyrażenia analogiczne i idiomy.
4. Zdanie jako podstawowa jednostka języka: definicja zdania i sądu oraz ich założenia logiczne i epistemiczne; typy zdań; zdania praktyczne.
5. Klasyczny rachunek nazw: kwadrat logiczny i prawa bezpośredniego wnioskowania; sylogizmy: figury sylogistyczne, tryby sylogistyczne słuszne i zawodne oraz metody rozpoznawania trybów słusznych; aplikacja tych metod do sprawdzania czy wniosek wynika logicznie z przesłanek (analiza wnioskowań prowadzonych w języku naturalnym).
6. Nazwy jako kategoria syntaktyczna: definicja nazwy i pojęcia; funkcje semantyczne nazw (desygnowanie, denotowanie, konotowanie, supozycja, nazywanie); typy nazw; relacje między zakresami nazw; operacje na treściach nazw.
7.Funktory: definicja funktora i argumentu funktora; indeks syntaktyczny funktora; funktory prawdziwościowe i nieprawdziwościowe; klasyczny rachunek zdań: niektóre funktory prawdziwościowe i ich matryce; 0-1 metod sprawdzania czy wyrażenie jest prawem logiki; aplikacja tej metody do sprawdzania, czy wniosek wynika logicznie z przesłanek (analiza wnioskowań prowadzonych w języku naturalnym).
8.Kwantyfikatory jako operatory ilościujące: pojęcie operatora i zmiennej; kwantyfikatory ogólny i szczegółowy; zmienne wolne i związane; graficzne przedstawienie prawdziwości zdań z kwantyfikatorem; sprawdzanie metoda diagramów Venna, czy wniosek wynika logicznie z przesłanek (analiza wnioskowań prowadzonych w języku naturalnym).
9.Komunikat językowy: błędy w słownym przekazywaniu myśli; kontekstowy charakter komunikatu słownego: presupozycje wypowiedzi i implikatura konwersacyjna, podteksty, entymematy.
10. Porządkowanie dziedziny przedmiotowej: czynnościowe i wytworowe podejście do operacji tworzenia wiedzy; podział logiczny i klasyfikacja: warunki poprawności i typowe błędy; topologizacja; porządkowanie liniowe: własności relacji porządkującej zbiory; rozmaite formy partycji; przykłady stosowania wymienionych operacji porządkowania w rozmaitych obszarach aktywności człowieka.
11.Elementy teorii definiowania: rodzaje definicji, warunki poprawności definicji, błędy definiowania, niektóre typy tzw. definicje nierównościowe, rola definicji w języku (definicje sprawozdawcze, regulujące, projektujące, perswazyjne i metaforyczne).
12. Elementy teorii pytań (logika erotetyczna): struktura i rodzaje pytań; treść poznawcza pytania (założenia pytania); odpowiedzi właściwe i niewłaściwe, pełne i częściowe; warunki racjonalnego stawiania pytań; pytania podchwytliwe i sugestywne; rola pytań w dyskursie.
13. Elementy teorii wnioskowań: czynnościowe i wytworowe ujęcie wnioskowania; rodzaje wnioskowań ze względu na status wniosku - (a) wnioskowania niezawodne: dedukcyjne, indukcja enumeracyjna zupełna i matematyczna oraz (b) uprawdopodobniające: indukcja enumeracyjna niezupełna, wnioskowanie przez analogię, indukcja eliminacyjna (kanony Milla); błędy wnioskowań.
14. Elementy teorii dyskusji: typy dyskusji ze względu na przedmiot; ustalanie przedmiotu dyskusji; logiczno-etyczne zasady dyskutowania; typy argumentacji.
15. Perswazja i manipulacja; chwyty i strategie erystyczne.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Egzamin ustny składający się z dwóch części: rozwiązania zadań praktycznych (z losowanych kartek) oraz odpowiedzi na pytania teoretyczne zadawane na bieżąco przez egzaminującego.
Na ocenę niedostateczną: student nie potrafi rozwiązać co najmniej połowy zadań praktycznych; nie zna podstawowych definicji z zakresu semiotyki, logiki i metodologii nauk;
Na ocenę dostateczną: student potrafi rozwiązać co najmniej połowę zadań praktycznych; zna podstawowe definicje z zakresu semiotyki, logiki i metodologii nauk; potrafi wymienić rozmaite teorie i wprowadzone podziały z zakresu tych dziedzin i z pomocą egzaminatora niektóre omówić.
Na ocenę dobrą: student potrafi rozwiązać co najmniej 75% zadań praktycznych; zna biegle podstawowe definicje z zakresu semiotyki, logiki i metodologii nauk; potrafi omówić rozmaite teorie i wprowadzone podziały z zakresu tych dziedzin; z pomocą egzaminatora potrafi przedyskutować problemy związane z omówionymi rozwiązaniami z tych dziedzin;
Na ocenę bardzo dobrą: student rozwiązuje 100% zadań praktycznych; odpowiada poprawnie na wszystkie pytania z zakresu omówionych podziałów i teorii logiki, semiotyki i metodologii nauk; potrafi samodzielnie pokazać problemy związane z niektórymi rozwiązaniami w tych dziedzinach; samodzielnie potrafi sformułować możliwe odpowiedzi na te problemy i umie argumentować na ich rzecz.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa
1. Borkowski, L., Elementy logiki formalnej, Warszawa 1974
2. Szymanek, K., Sztuka argumentacji, Warszawa 2001
3. Trzęsicki, K. Logika z elementami semiotyki i retoryki, Białystok 2009.
4. Ziembiński, Z., Logika Praktyczna, (wiele wydań).

Literatura uzupełniająca:
1. Hołówka, T, Kultura logiczna w przykładach, Warszawa 2005
2. Marciszewski W., Sztuka Dyskutowania, Warszawa 1994
3. Marciszewski, W., Sztuka rozumowania w świetle logiki, Warszawa 1994
4. Mayer, R., Sztuka argumentacji. Jak wygrać każdy spór, Gdańsk 2008
5. Pirie, M., Logika zwyciężania sporów, Gliwice 2006
6. Schopenhauer, A., Erystyka, (wiele wydań)
7. Suchoń W., Teoretyczne problemy logiki praktycznej, Kraków 2008
8. Szymanek K, Wieczorek K.A., Wójcik A.S., Sztuka argumentacji, Ćwiczenia w badaniu argumentów, Warszawa 2003
9. Tokarz, M., Argumentacja, perswazja, manipulacja, Gdańsk 2006
Kierunek studiów: Pedagogika specjalna (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 1
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Egzamin
Kierunek studiów: Pedagogika (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 1
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Egzamin