Diagnostyka inteligencji (laboratorium) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr Ewa Sokołowska
Organizator:Wydział Nauk Społecznych - Instytut Psychologii
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 nabycie wiedzy i umiejętności korzystania z narzędzi – testów inteligencji ogólnej, skal rozwojowych, metod oceny aspektów funkcjonowania ważnych w diagnostyce upośledzenia umysłowego oraz grupowych testów inteligencji - ich struktury, wartości diagnostycznej i prognostycznej, możliwości interpretacji i ograniczeń,
C2 uwrażliwienie na problemy natury etycznej związanej z badaniem testami inteligencji, wymogami badań testowych, kwestie związane z przekazywaniem informacji uzyskanych w procesie diagnostycznym.
Wymagania wstępne
Znajomość podstaw w zakresie psychologii:
- psychologii ogólnej,
- psychologii rozwoju człowieka,
- znajomość zagadnień w wykładu: diagnostyka inteligencji
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
Student:
– Dysponuje wiedzą na temat różnych podejść w zakresie rozumienia i pomiaru inteligencji, na temat diagnozy, jej funkcji i koniecznych elementów.
– Posiada wiedzę na temat testów inteligencji ogólnej, ich podstaw teoretycznych, struktury, wymogów psychometrycznych, sposobu posługiwania się testem, obliczania wyników i ich interpretacji.
– Ma wiedzę na temat metod oceny dojrzałości społecznej i zachowania przystosowawczego w diagnostyce upośledzenia umysłowego.
– Dysponuje wiedzą na temat skal oceny poziomu rozwoju umysłowego i psychomotorycznego,
– Posiada wiedzę w zakresie technik badania za pomocą prezentowanych skal, obliczania wyników i zasad interpretacji uzyskanych rezultatów,
– Zna wartość podstawowych metod diagnostycznych, ich zalety i ograniczenia oraz możliwości interpretacji klinicznej.
– Zna zasady etyki zawodowej psychologa w zakresie prowadzenia badań diagnostycznych.
UMIEJĘTNOŚCI
Student:
- Potrafi wybrać test adekwatny do celu diagnozy i możliwości osoby diagnozowanej.
- Umie przeprowadzić badanie, przeanalizować i ocenić uzyskane wyniki oraz prawidłowo je zinterpretować.
- Umie ocenić dojrzałość społeczną i zachowania przystosowawcze.
- Potrafi ocenić poziom rozwoju umysłowego i psychomotorycznego.
- Umie napisać komunikatywną opinię psychologiczną.
- Potrafi przeprowadzić rozmowę postdiagnostyczną.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
Student:
– Posiada kompetencje w zakresie nawiązywania kontaktu, ma zdolność empatii i zrozumienia w kontakcie i procesie diagnostycznym.
– Rozumie wagę diagnozy i związanej z nią odpowiedzialności.
– Ma świadomość indywidualnych i społecznych konsekwencji pomiaru i orzekania o inteligencji człowieka.
Metody dydaktyczne
Praca w grupie z wykorzystaniem podręczników i pomocy testowych, przeprowadzenie i analiza testu psychometrycznego, dyskusja.
Treści programowe przedmiotu
Temat 1. Specyfika kontaktu z osobą badaną w zależności od kontekstu badania i używanych narzędzi psychologicznych. Warunki diagnozowania niepełnosprawności intelektualnej (Bednarek, 2016; Filipiak i in., 2015; Hornowska, 2018; Kościelska, 2011; Stemplewska-Żakowicz, 2009)

Temat 2. Charakterystyka metod do diagnozy inteligencji. Ocena dojrzałości społecznej i zachowania przystosowawczego. Warunki badania, cel, procedura (Fronczyk, 2009; Hornowska i in., 2014; Matczak, 1994).
Temat 3. Charakterystyka Skali Inteligencji Wechslera dla Dorosłych WAIS. Testy werbalne – co mierzą, sposób badania, oceny odpowiedzi i obliczania wyników. Testy niewerbalne – co mierzą, sposób badania, oceny odpowiedzi i obliczania wyników. Obliczenia, ocena wyników, analiza profilu i interpretacja. Opracowanie opinii psychologicznej i rozmowa postdiagnostyczna. (Brzeziński i in., 1996; 2004; Brzeziński i Hornowska, 1993; 1998; Hornowska, 2004; Wiejak i Krasowicz-Kupis, 2011)
Temat 4. Charakterystyka Skali Inteligencji Wechslera dla Dzieci WISC. Testy werbalne – co mierzą, sposób badania, oceny odpowiedzi i obliczania wyników. Testy niewerbalne– co mierzą, sposób badania, oceny odpowiedzi i obliczania wyników. Analiza profilu i interpretacja wyników badań. Opracowanie opinii psychologicznej z uwzględnieniem praktycznych zaleceń rozwojowych. (Matczak, Piotrowska i Ciarkowska, 1998; 2008; Krasowicz-Kupis i Wiejak, 2006).
Temat 5. Skale Inteligencji i Rozwoju IDS oraz IDS-P - cel badania, sposób obliczania wyników, interpretacja. Ocena dojrzałości szkolnej (Jaworowska, Matczak, Fecenec, 2012)
Temat 6. Bateria Testów APIS (P i Z) - cel badania, sposób obliczania wyników, interpretacja (Matczak i in, 2005; Matczak i in., 1995)
Temat 7. Skala Inteligencji Stanford-Binet 5 (SB5) - cel badania, sposób obliczania wyników, interpretacja (Radtke, Sajewicz-Radtke, 2017; Roid i in., 2017).
Temat 8. Skale do badania osób z określoną niepełnosprawnością. COLUMBIA Skala dojrzałości umysłowej – cel, procedura badania i interpretacja. (Ciechanowicz, 1990)
Temat 9. Międzynarodowa wykonaniowa Skala Leitera (ng. Leiter International Performance Scale) – cel, procedura badania, obliczenia i interpretacja. (Jaworowska, 1997; Jaworowska, Matczak, Szustrowa, 2009)
Temat 10. TMR-Raven –- cel badania, sposób obliczania wyników, interpretacja (Jaworowska i Szustrowa, 1991; 2000; 2011; Szustrowa i Jaworowska, 1992, 2003)
Temat 11. Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – cel, procedura badania, obliczenia i interpretacja (Koć-Januchta, 2013)
Temat 12. Dziecięca Skala Rozwojowa (DSR) – cel, procedura badania, obliczenia i interpretacja (Matczak i in., 2007; 2009)
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna
(W) – Student/ka nie posiada wiedzy z zakresu diagnostyki inteligencji, podstaw teoretycznych i metodologicznych związanych z badaniem inteligencji jak też nie dysponuje wiedzą na temat prezentowanych testów.
(U) – Student/ka nie posiada umiejętności niezbędnych do przeprowadzenia procesu diagnostycznego odpowiednio dobranym zestawem testów, nie potrafi posługiwać się prezentowanymi narzędziami oceny poziomu umysłowego.
(K) - Student(ka) nie operuje w sposób krytyczny wiedzą z diagnostyki inteligencji, nie potrafi zastosować wiedzy w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowania diagnostycznego zgodnie z zasadami etyki zawodowej psychologa.

Ocena dostateczna
(W) – Student/ka posiada elementarną wiedzę z zakresu diagnostyki inteligencji, podstaw teoretycznych i metodologicznych związanych z badaniem inteligencji prezentowanych testów.
(U) – Student/ka posiada niektóre umiejętności niezbędne do przeprowadzenia procesu diagnostycznego odpowiednio dobranym zestawem testów, potrafi posługiwać się niektórymi narzędziami oceny poziomu umysłowego.
(K) – Student/ka w sposób mało krytyczny posługuje się wiedzą z zakresu diagnostyki inteligencji, posiada elementarne kompetencje w celu zaplanowania i przeprowadzenia postępowania diagnostycznego, ma elementarną wrażliwość i świadomość zasad etyki zawodowej psychologa.

Ocena dobra
(W) – Student/ka posiada dość duży zasób wiedzy w zakresie diagnostyki inteligencji, podstaw teoretycznych i metodologicznych związanych z badaniem inteligencji za pomocą prezentowanych testów.
(U) – Student/ka posiada spore umiejętności niezbędne do przeprowadzenia procesu diagnostycznego, potrafi dokonać doboru właściwych metod badania, potrafi dobrze posługiwać się narzędziami oceny poziomu umysłowego.
(K) – Student/ka potrafi zaplanować postępowanie diagnostyczne, umie zastosować posiadaną wiedzę w praktyce, posiada wystarczające kompetencje do przeprowadzenia postępowania diagnostycznego, ma znaczną wrażliwość i świadomość norm i zasad etyki zawodowej psychologa.

Ocena bardzo dobra
(W)– Student/ka posiada szeroką wiedzę z zakresu diagnostyki inteligencji, podstaw teoretycznych i metodologicznych związanych z badaniem inteligencji i innych funkcji, jak też dysponuje wiedzą na temat prezentowanych testów, ich podstaw teoretycznych, budowy, sposobu badania, oceny i interpretacji wyników.
(U) – Student/ka posiada umiejętności niezbędne do przeprowadzenia procesu diagnostycznego odpowiednio dobranym zestawem testów, potrafi właściwie posługiwać się prezentowanymi narzędziami oceny poziomu umysłowego.
(K) – Student/ka w sposób krytyczny operuje wiedzą z diagnostyki inteligencji, potrafi zastosować tą wiedzę w konkretnym przypadku, jak też zaplanować i przeprowadzić postępowania diagnostyczne zgodnie z wymogami i zasadami etyki zawodowej psychologa
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa:
1. Brzeziński, J., Hornowska, E. (red.) (1998). Skala inteligencji Wechslera WAIS-R. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
2. Brzeziński, J, Hornowska, E. (1993). Skala Inteligencji Wechslera dla Dorosłych Wersja zrewidowana. WAIS-R (PL). Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
3. Brzeziński, J., Gaul, M., Hornowska, E., Jaworowska, A., Machowski, A., Zakrzewska, M. (2004). Skala Inteligencji D. Wechslera dla Dorosłych. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
4. Ciechanowicz, A. (1990). Skala dojrzałości umysłowej Columbia. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP
5. Hornowska, E. (2018). Testy psychologiczne. Teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
6. Hornowska, E. (2004). Skala Inteligencji dla dorosłych Davida Wechslera WAIS-R oraz WAIS-III. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
7. Jaworowska, A (1997). Międzynarodowa wykonaniowa Skala Leitera P-93. Normy tymczasowe dla dzieci głuchych w wieku 3 do 5 lat. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (www.practest.com.pl)
8. Jaworowska, A., Matczak, A., Fecenec, D. (2012). IDS – Skale Inteligencji i Rozwoju dla Dzieci w wieku 5–10 lat. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
9. Jaworowska A., Matczak A., Szustrowa T. (2009). Międzynarodowa Wykonaniowa Skala Leitera P-93. Polska standaryzacja 1993: populacja ogólna 3–15 lat, dzieci głuche 3–14 lat. Podręcznik. II wydanie. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
10. Jaworowska, A., Szustrowa, T. (2011). Test Matryc Ravena w wersji Kolorowej TMK. Formy: Klasyczna i Równoległa. Podręcznik. Wydanie 3 niezmienione. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych.
11. Koć-Januchta, M. (2013). Neutralny Kulturowo Test Inteligencji Cattella – Wersja 1 CFT 1-R. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
12. Krasowicz-Kupis, G., Wiejak, K. (2008). Skala inteligencji Wechslera dla dzieci (WISC-R) w praktyce psychologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
13. Krasowicz-Kupis, G., Wiejak, K., Gruszczyńska, K. (2015). Katalog metod diagnozy rozwoju poznawczego dziecka na etapie edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Tom 1. Narzędzia dostępne w poradniach psychologicznopedagogicznych i szkołach. Warszawa: Instytu Badań Edukacyjnych
14. Matczak, A., Jaworowska, A., Ciechanowicz, A., Fecenec, D., Stańczak, J., Zalewska, E. (2007). DSR. Dziecięca Skala Rozwojowa. Skala wykonaniowa. Skala obserwacyjna. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (www.practest.com.pl)
15. Matczak, A., Jaworowska, A., Ciechanowicz, A., Stańczak, J., Zalewska, E. (2005). Bateria testów APIS-P (R). Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (www.practest.com.pl)
16. Matczak, A., Jaworowska, A., Szustrowa, T., Ciechanowicz, A. (1995). Bateria testów APIS-Z. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (www.practest.com.pl)
17. Matczak, A., Jaworowska, A., Wójtowicz-Dacka, M., Piotrowska, A., Kosmowska, B. (2009). DSR. Dziecięca Skala Rozwojowa. Skala wykonaniowa. Aneks. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (www.practest.com.pl)
18. Matczak, A., Piotrowska, A., Ciarkowska, W. (2008). Skala Inteligencji Wechslera dla Dzieci – wersja zmodyfikowana. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP, (wydanie trzecie, poprawione).
19. Radtke, B. M., Sajewicz-Radtke, U. (2017). Skala Inteligencji Stanford Binet 5 w praktyce diagnostycznej. Materiały szkoleniowe. Gdańsk: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych.
20. Raven, J., Raven J. C., Court, J. H. (2000). Podręcznik do Testu Matryc Ravena oraz Skal Słownikowych, 3 Wersja Standard (TMS). Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
21. Roid, G. H., Sajewicz-Radtke, U., Radtke, B. M., Lipowska, M. (2017) Skale Inteligencji Stanford-Binet, Edycja Piąta. Podręcznik Diagnosty. Gdańsk: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych.
22. Wiejak, K. Krasowicz-Kupis, G. (red.) (2011). Kliniczne zastosowania skal inteligencji D. Wechslera. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Literatura uzupełniająca
1. APA (2010). Ethical Principles of Psychologist and Code of Condukct [Dostęp z: www.apa.org/ethics/code/index.apsx]
2. APA (2006) Presidential Task Force on Evidence-Based Practice. Evidence-Based Practice in Psychology. American Psychologist, 61 (1), 271-285.
3. Bednarek, D. (2016). Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa. Warszawa: PWN.
4. Brzezińska, A. (2004). Dziecko w badaniach psychologicznych. W: J. Brzeziński i M. Toeplitz-Winiewska (red.), Etyczne dylematy psychologii (s. 193-223). Warszawa: Academica Wyd. SWPS
5. Brzeziński, J. (1981). Elementy metodologii badań psychologicznych. Warszawa: PWN
6. Filipiak, M., Paluchowski, Wł. J., Zalewski, B., Tarnowska, M. (red.) (2015). Diagnoza psychologiczna: kompetencje i standardy. Wybrane zagadnienia. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
7. Fronczyk, K. (red.) (2009). Psychometria – podstawowe zagadnienia. Warszawa: Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania Kwestionariusze osobowości i temperamentu
8. Hornowska, E., Brzezińska, A.I., Appelt, K., Kaliszewska-Czeremska, K. (2014). Rola środowiska w rozwoju małego dziecka – metody badania. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
9. Jaworowska, A. (2009). Co polscy psychologowie sądzą o testach. Nowiny Psychologiczne, 1, 5-21
10. Kościelska, M. (2011). Wspomaganie rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka (s.433-445). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
11. Kowalik, S. (1984). Zasady interpretacji Skali Wechslera w praktyce diagnostycznej. W: J. Brzeziński (red.). Wybrana zagadnienia z psychometrii diagnostyki psychologicznej. Poznań: Wyd. UAM. (s. 151-181).
12. Kowalik, S. (1993). Kliniczna interpretacja Skali Inteligencji: W-B, WAIS i WAIS-R. W: J. Brzeziński, E. Hornowska (red.). Skala Inteligencji Wechslera WAIS-R. Polska adaptacja, standaryzacja, normalizacja i wykorzystanie w diagnostyce psychologicznej (s. 386-462). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
13. Matczak, A. (1994). Diagnoza intelektu. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.
14. Paluchowski, WŁ. J. (2006) Diagnoza psychologiczna. Podejście ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo naukowe Scholar.
15. Paluchowski, WŁ. J. (2007). Diagnoza psychologiczna. Proces – narzędzia - standardy. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i profesjonalne.
16. Paluchowski, WŁ. J. (2010). Diagnoza oparta na dowodach empirycznych - czy potrzebny jest \"polski Buros\"?. Roczniki Psychologiczne, 13 (2), 7-28.
17. Standardy dla testów stosowanych w psychologii i pedagogice. Najnowsza wersja. AERA, APA & NCME (2006). Gdańsk: GWP
18. Stemplewska-Żakowicz K. (2009). Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna. Gdańsk: GWP.
19. Stemplewska-Żakowicz, K, Paluchowski, WŁ. J. (2008). Podstawy diagnozy psychologicznej. W: J. Strelau i D. Doliński (red.). Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 2 (s. 25-94). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Kierunek studiów: Psychologia (stacjonarne jednolite magisterskie)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok II - Semestr 4
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę