Prahistoria ziem polskich (wykład) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:prof. dr hab. Leszek Wojciechowski
Organizator:Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Historii
Liczba godzin tydzień/semestr: 1/15
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 Uzyskanie przez studentów historii podstawowej wiedzy w zakresie najważniejszych kultur archeologicznych występujących na obszarze dzisiejszych ziem polskich na tle pradziejów Europy.
C2 Poznanie metod pracy archeologa, specyfiki badań archeologicznych, metod wykorzystywanych w archeologii.
C3 Wyczulenie na obecność zabytków pradziejowych w otaczającym nas świecie.
Wymagania wstępne
1. Podstawowe umiejętności w zakresie korzystania z zasobów bibliotecznych.
2. Podstawowe umiejętności w zakresie korzystania z dostępnych zasobów muzealnych.
3. Przeszkolenie biblioteczne w Bibliotece IH KUL.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
W01. Student zna podstawowe terminy związane ze stosowaniem metody historycznej w badaniach naukowych ze specjalnym odniesieniem do badań archeologicznych [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_W02; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_W02]
W02. Student ma podstawową wiedzę o miejscu, roli i znaczeniu pradziejów (archeologii) wśród nauk humanistycznych [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_W05; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_W05]
W03. Student zna główne metody analizy i interpretacji różnych rodzajów źródeł archeologicznych [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_W07; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_W07]
UMIEJĘTNOŚCI
U01. Student potrafi samodzielnie dotrzeć i korzystać z różnych źródeł informacji, przydatnych w rozwijaniu warsztatu naukowego [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U01; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U01]
U02. Student potrafi rozpoznać i prawidłowo przyporządkować najbardziej charakterystyczne zabytki pradziejowe do odpowiadających im epok, zna najważniejsze kultury archeologiczne występujące na ziemiach polskich [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U02; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U02]
U03. Student umie samodzielnie dotrzeć i korzystać z zasobu przydatnych informacji dostępnych w bibliotekach cyfrowych i zdigitalizowanych zbiorów źródeł i fachowej literatury [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U03; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U03]
U04. Student potrafi prawidłowo posługiwać się językiem naukowym i podstawowym aparatem pojęciowym w zakresie nauk pradziejowych (archeologii) i humanistycznych [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U04; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U04]
U05. Student odróżnia rodzaje i gatunki źródeł archeologicznych w powiązaniu z kryteriami ich naukowej i prawidłowej krytyki [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U05; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U05]
U06. Student potrafi samodzielnie formułować wnioski w oparciu o wskazaną literaturę przedmiotu, omawiając najważniejsze, funkcjonujące w nauce hipotezy archeologiczne. [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_U06; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_U06]
KOMPETENCJE
K01. Student pracuje samodzielnie z zastosowaniem ergonomii w warsztacie historyka, stosując metody efektywnego wykorzystywania czasu przeznaczonego na naukę i samodzielną pracę, zasady skutecznych i dostosowanych do potrzeb sposobów organizowania pracy, wydajnego korzystania z narzędzi i pomocy naukowych [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_K03; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_K03]
K02. Student dostrzega wagę poszukiwań i odkryć archeologicznych prowadzonych zarówno na obszarze Polski jak i poza jej granicami, jest świadomy potrzeb prowadzenia takich badań. [Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia - KH_K05; odniesienie do efektów kształcenia dla obszaru – H1A_K05]
Metody dydaktyczne
Wykład
Treści programowe przedmiotu
Główny cel wykładów stanowi omówienie najważniejszych pojęć, metod badawczych i sposobów datowania wykorzystywanych w archeologii oraz przedstawienie i charakterystyka kultur archeologicznych występujących na ziemiach polskich w okresie pradziejowym i wczesnośredniowiecznym. Wykładom towarzyszą prezentacje multimedialne najciekawszych artefaktów oraz pokazy filmów z dziedziny archeologii.
Zagadnienia z prahistorii ziem polskich:
1. Archeologia – definicja
2. Prehistoria – definicja
3. Kultura żywa – definicja
4. Kultura martwa – definicja
5. Podział źródeł archeologicznych
6. Metody badawcze w archeologii
7. Metody określania wieku zabytków archeologicznych:
-chronologia względna
-chronologia bezwzględna (absolutna)
8. Kultura archeologiczna – definicja
9. Periodyzacja i chronologia ziem polskich:
I. Epoka kamienia:
Paleolit
Mezolit
Neolit
II. Epoka brązu
III. Epoka żelaza:
1. okres halsztacki
2. okres przedrzymski, in. lateński
3. okres rzymski, in. wpływów rzymskich
4. okres wędrówek ludów
5. okres wczesnego średniowiecza
10. Antropogeneza i okres paleolitu
I Australopitek
II Homo:
1) Homo habilis
2) Homo erectus
3) Neandertalczyk:
- kompleks kulturowy mikocki
- kompleks kulturowy mustierski
4) Homo sapiens sapiens:
- kultura (kompleks) oryniacka
- kompleks grawecki
- kompleks pavlovski
- kompleks kostienkowski
- kultura magdaleńska
- kultura epigrawecka
- kultura hamburska:
- kultura łowców reniferów (Bromme – Lyngby)
- kompleks Federmesser:
- kompleks kulturowy z ostrzami trzoneczkowatymi:
- kultura świderska
11. Mezolit
- kultura komornicka
- kultura chojnicko-pieńkowska
- kultura janisławicka
- kultura kundajska
12. Neolit
- kultura ceramiki wstęgowej rytej (linearnej)
- kultura ceramiki wstęgowej kłutej
- kompleks lendzielsko-polgarski
- kultura malicka
- kultura pucharów lejkowatych
- kultura Ertebölle
- kultura badeńska
- kultura amfor kulistych
- kultura ceramiki sznurowej
- kultura złocka
- kultura rzucewska
- kultura niemeńska
- kultura Narva
13. Epoka brązu
- kultura Otomani
- kultura mierzanowicka
- kultura unietycka
- grupa nowocerekwiańska
- kultura przedłużycka
- kultura trzciniecka
- kultura łużycka
14. Epoka żelaza
- kultura halsztacka i kultura łużycka
- Scytowie
- kultura pomorska
- kultura grobów kloszowych
- kultura kurhanów zachodniobałtyjskich
- Celtowie i kultura lateńska
- kultura puchowska
- kultura przeworska
- kultura oksywska
- kultura Jastorf
- kultura kurhanów zachodniobałtyjskich
- kultura puchowska
- źródła historyczne do historii Barbaricum
- kultura przeworska (w fazie B1)
- kultura przeworska (w fazie B2)
- Goci i kultura wielbarska
- kultura luboszycka
- grupa gustowska
- grupa lubuska
- grupa dębczyńska
- kultura bogaczewska
- kultura sudowska
- grupa sambijsko-natangijska (Kultura Dollkeim-Kovrovo)
- Hunowie
- kultura merowińska
- kultura przeworska
- kultura zachodniobałtyjska
- grupa olsztyńska
- Słowianie
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna: Student nie zna podstawowych terminów związanych ze stosowaniem metody historycznej w badaniach naukowych ze specjalnym odniesieniem do badań archeologicznych, nie posiada wiedzy o metodach analizy i interpretacji i pozyskiwaniu źródeł archeologicznych. Student nie jest w stanie samodzielnie korzystać ze źródeł informacji, nie zna podstawowych kultur pradziejowych ani żadnych zabytków, nie zna języka naukowego ani aparatu pojęciowego właściwego dla pradziejów, nie zna rodzajów źródeł archeologicznych i nie potrafi poddać ich naukowej krytyce, nie potrafi samodzielnie formułować wniosków naukowych na podstawie omawianych źródeł (zabytków). Student nie jest samodzielny, nie jest w stanie przedstawić efektów swojej pracy, nie interesuje się badaniami przeszłości, obojętna mu jest troska o zachowanie materialnych śladów przeszłości.
Ocena dostateczna: Student orientuje się w podstawowych terminach związanych ze stosowaniem metody historycznej w badaniach naukowych ze specjalnym odniesieniem do badań archeologicznych, orientuje się w metodach analizy i interpretacji i pozyskiwaniu źródeł archeologicznych. Student samodzielnie korzysta ze źródeł informacji, orientuje się w najważniejszych kulturach pradziejowych i zabytkach archeologicznych, rozumie język naukowy i aparat pojęciowy właściwy dla pradziejów, orientuje się w rodzajach źródeł archeologicznych, próbuje samodzielnie formułować wnioski naukowe na podstawie omawianych źródeł (zabytków). Student stara się pracować samodzielnie i wydajnie, zauważa pozytywne efekty własnej pracy, jest świadomy wagi fachowych poszukiwań i badań archeologicznych.
Ocena dobra: Student w dobrym stopniu poznał podstawowe terminy związane ze stosowaniem metody historycznej w badaniach naukowych ze specjalnym odniesieniem do badań archeologicznych, dobrze zna metody analizy i interpretacji oraz pozyskiwania źródeł archeologicznych. Student samodzielnie korzysta ze źródeł informacji, zna istotne kultury pradziejowe oraz związane z nimi najważniejsze zabytki archeologiczne, potrafi posługiwać się językiem naukowym i aparatem pojęciowym właściwym dla pradziejów, zna rodzaje źródeł archeologicznych i umie poddać je naukowej krytyce, potrafi samodzielnie formułować wnioski naukowe na podstawie omawianych źródeł (zabytków). Student pracuje samodzielnie i wydajnie, posiada pozytywne efekty własnej pracy, dostrzega wagę fachowych poszukiwań i badań archeologicznych.
Ocena bardzo dobra: Student bardzo dobrze porusza się wśród terminów związanych ze stosowaniem metody historycznej w badaniach naukowych ze specjalnym odniesieniem do badań archeologicznych, dysponuje swobodnie wiedzą o metodach analizy i interpretacji i pozyskiwaniu źródeł archeologicznych.Student samodzielnie korzysta ze źródeł informacji, bardzo dobrze zna kultury pradziejowe oraz związane z nimi typowe zabytki archeologiczne, bez trudności posługuje się językiem naukowym i aparatem pojęciowym właściwym dla pradziejów, zna rodzaje źródeł archeologicznych i potrafi zająć wobec nich samodzielne i krytyczne stanowisko, potrafi samodzielnie formułować wnioski naukowe na podstawie omawianych źródeł (zabytków). Student pracuje samodzielnie i wydajnie,w pełni korzysta z pozytywnych efektów własnej pracy, jest zainteresowany rozwojem fachowych poszukiwań i badań archeologicznych.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
LITERATURA PODSTAWOWA:
1. Kaczanowski P., Kozłowski J.K., Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.), Kraków 1998. Wielka Historia Polski, T. I.
2. Wyrozumski J., Dzieje Polski piastowskiej, Kraków 1999, Wielka Historia Polski, T. II, s. 47-70.
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
1. Brēzillon M., Encyklopedia kultur pradziejowych, Warszawa 2001.
2. Buko A., Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej. Odkrycia – hipotezy – interpretacje, Warszawa 2005.
3. Chochorowski J., Koczownicy Ukrainy: katalog wystawy, Muzeum Śląskie, Katowice 1996.
4. Chrzanowski W., Słowianie i wikingowie, Kraków 2007.
5. Człowiek i środowisko w pradziejach, red. J.K. Kozłowski, S.K. Kozłowski, Warszawa 1983.
6. Gianadda R., Celtowie, Germanie i wikingowie, Warszawa 2011.
7. Gierek B., Religie Celtów, Kraków 2013.
8. Hensel W., Polska starożytna, Wrocław-Warszawa-Kraków 1988.
9. Kobusiewicz M., 500 tysięcy najtrudniejszych lat, Warszawa 1994.
10. Kokowski A., Archeologia Gotów. Goci w Kotlinie Hrubieszowskiej, Lublin 1999.
11. Kokowski A., Starożytna Polska. O trzeciego stulecia przed narodzeniem Chrystusa do schyłku starożytności, Warszawa 2005.
12. Kozłowski J.K., Świat przed „rewolucją” neolityczną, Kraków 2004, Wielka Historia Świata, T. 1 (wybrane zagadnienia).
13. Leroi – Gourhan A., Religie prehistoryczne, Warszawa 1966.
14. Mały słownik kultury dawnych Słowian, red. L. Leciejewicz, Warszawa 1988.
15. Mączyńska M., Wędrówki ludów: historia niespokojnej epoki IV i V wieku, Warszawa-Kraków 1996.
16. Modzelewski K., Barbarzyńska Europa, Warszawa 2004.
17. Ostoja-Zagórski J., Najstarsze dzieje ziem polskich, Bydgoszcz 2005.
18. Piontek J., Marciniak A., Człowiek. Pierwsze cywilizacje, Poznań 1998. Wielka Encyklopedia Geografii Świata, T. IX.
19. Podebłocie. Podręcznik archeologiczny, red. E. Marczak, Warszawa, wydanie drugie.
20. Pradzieje ziem polskich, red. J. Kmieciński, T. I, Cz. 1 – 2, Warszawa-Łódź 1988.
21. Prahistoria ziem polskich, red. W. Hensel, T. I –V, Wrocław-Warszawa-Kraków 1975 – 1981.
22. Schlette F., Celtowie, Łódź 1987.
23. Shreeve J., Zagadka neandertalczyka. W poszukiwaniu rodowodu współczesnego człowieka, Warszawa 1998.
24. Skrok Z., Wyjście z kamiennego świata, Warszawa 1986.
25. Skrok Z., Skarby małe i duże, Warszawa 2001.
26. Skrok Z., Czy wikingowie stworzyli Polskę?, Warszawa 2013.
27. Słupecki L.P., Mitologia skandynawska w epoce Wikingów, Kraków 2003.
28. Stary i Nowy Świat. Od „rewolucji” neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, red. J. Śliwa Kraków 2005, Wielka Historia Świata, T. II (wybrane zagadnienia).
29. Świat okresu cywilizacji klasycznych, red. A. Krawczuk, Kraków 2005, Wielka Historia Świata, T. III (wybrane zagadnienia).
30. Trzciński Ł., Człowiek pierwotny i jego wierzenia, Kraków 1996.
31. Tyszkiewicz L.A., Hunowie w Europie. Ich wpływ na Cesarstwo Wschodnie i Zachodnie oraz na ludy barbarzyńskie, Wrocław 2004.
Kierunek studiów: Historia (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 1
Punkty ECTS: 3
Forma zaliczenia: Egzamin