Podstawy logopedii (ćwiczenia) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:prof. dr hab. Kazimiera Krakowiak
Organizator:Wydział Nauk Społecznych - Instytut Pedagogiki
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - Przedstawienie logopedii jako jednej z nauk o wychowaniu, subdyscypliny pedagogiki specjalnej, a jednocześnie dyscypliny wyodrębniającej się jako nauka autonomiczna (teoretyczna i stosowana). C2 – Zapoznanie studentów z przedmiotem oraz głównymi pojęciami i problemami logopedii. C3 – Przygotowanie się przyszłych pedagogów do opieki nad dziećmi w okresie rozwoju mowy oraz osobami z zaburzeniami mowy (profilaktyki i wykrywania zaburzeń mowy). C4 – Przygotowanie się przyszłych pedagogów do współpracy z logopedami.
Wymagania wstępne
W1 – Zainteresowanie zagadnieniami komunikowania się ludzi. W2 – Zainteresowanie rozwojem psychicznym dziecka. W3 – Zdolność obserwowania ludzkich zachowań językowych.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
Student wymienia i definiuje podstawowe pojęcia dotyczące mowy i języka, rozwoju mowy dziecka i zaburzeń mowy – K_W01; K_W. Student zna główne zasady komunikowania się z dzieckiem w okresie rozwoju mowy – K_W08; K_W23. Student wymienia i charakteryzuje najczęściej występujące zaburzenia mowy – K_W48. Student zna typowe objawy i przyczyny najczęściej występujących zaburzeń mowy – K_W79. Student zna konsekwencje zaburzeń mowy dla rozwoju i edukacji dziecka – K_W79. Student zna główne zasady i sposoby profilaktyki zaburzeń mowy i główne procedury terapii logopedycznej oraz sposoby udzielania wsparcia osobom z zaburzeniami mowy i komunikowania się z nimi K_W79.
UMIEJĘTNOŚCI
Student potrafi wykryć i rozpoznać trudności dziecka w komunikowaniu się oraz określić jego specjalne potrzeby w tym zakresie – K_U62; K_U66. Student potrafi wykryć najczęściej występujące zaburzenia mowy i wskazać drogę do uzyskania pomocy logopedycznej – K_U63. Student potrafi komunikować się z dziećmi w okresie rozwoju mowy i osobami z zaburzeniami mowy – K_U69.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
Student wykazuje troskę o prawidłowy przebieg rozwoju mowy dziecka – K_K35. Student wykazuje życzliwość wobec osób doświadczających trudności z powodu zaburzeń mowy i udziela im wsparcia – K_K 34.)
Metody dydaktyczne
Główną metodą dydaktyczną jest metoda projektów przygotowywanych zespołowo i prezentowanych na zajęciach oraz dyskusja i analiza zjawisk logopedycznych. Integralnym elementem zajęć jest prezentacja i analiza filmów oraz nagrań prezentujących zjawiska logopedyczne.
Treści programowe przedmiotu
Logopedia jako nauka o wychowaniu człowieka mówiącego prawidłowo, poprawnie i pięknie. Przedmiot badań logopedii: mowa czyli czynności językowe człowieka. Działy logopedii. Pojęcie zaburzeń mowy. Opieka pedagoga nad dziećmi z zaburzeniami mowy.
Rozwój mowy dziecka jako proces stadialny. Pojęcia elementarne: rozwój mowy, nabywanie języka, uczenie się języka. Periodyzacja rozwoju mowy dziecka. Charakterystyka mowy dziecka w poszczególnych stadiach rozwojowych. Zasady komunikowania się z dzieckiem w okresie rozwoju mowy.
Ocena rozwoju i dojrzałości mowy dziecka wstępującego do szkoły. Indywidualne zróżnicowanie rozwoju mowy dzieci. Obserwacja zachowań językowych komunikacyjnych dziecka. Rozmowa jako metoda badania kompetencji językowej dziecka. Metody i narzędzia diagnozy rozwoju mowy dziecka. Przesiewowe badanie mowy dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.
Zaburzenia mowy. Objawy zaburzeń mowy. Objawowa (lingwistyczna) typologia zaburzeń mowy. Lingwistyczna typologia wad wymowy. Przyczyny zaburzeń mowy. Zaburzenia czynności percepcyjnych. Zaburzenia czynności wykonawczych. Przyczynowa (foniatryczna) typologia zaburzeń mowy.
Zaburzenia mowy najczęściej występujące u dzieci wieku przedszkolnym i szkolnym. Opóźnienie rozwoju mowy. Wady wymowy. Jąkanie i nerwice mowy. Niepłynność mowy i jej odmiany. Nerwice mowy (mutyzm całkowity i wybiórczy, bezgłos). Zasady zachowanie wobec rozmówcy z zaburzeniami mowy. Zasady postępowania pedagogicznego wobec jąkającego się ucznia.
Zaburzenia mowy a inne zaburzenia rozwoju. Zaburzenia mowy u dzieci z uszkodzeniami słuchu. Mechanizm powstawania zaburzeń mowy u dzieci z uszkodzonym słuchem. Cechy mowy osób z uszkodzonym słuchem (niedosłyszących, słabosłyszących, niesłyszących). Wychowanie słuchowo-językowe osób z uszkodzeniami słuchu. Mowa dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Mowa dzieci z zaburzeniami rozwoju psychicznego (z autyzmem). Zaburzenia mowy u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. Mowa dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi i nadpobudliwością psychoruchową.
Pojęcie terapii logopedycznej. Procedury postepowania logopedycznego w przypadkach zaburzeń mowy. Klasyfikacja zaburzeń mowy porządkująca postepowanie logopedyczne. Procedury logopedyczne: budowanie kompetencji językowej, komunikacyjnej i kulturowej, usprawnianie realizacji różnych poziomów systemu komunikacyjnego, odbudowywanie wszystkich typów kompetencji i usprawnianie realizacji. Współpraca pedagoga z logopedą.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna
W- Student nie zna podstawowych pojęć logopedii. Student nie ma wiedzy o rozwoju mowy dziecka i o najczęściej występujących zaburzeniach mowy. Student nie ma wiedzy o zasadach komunikowania się z dziećmi w okresie rozwoju mowy i z osobami dotkniętymi zaburzeniami mowy oraz o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczniów z zaburzeniami mowy. U – Student nie potrafi rozpoznawać i charakteryzować zjawisk rozwoju mowy dziecka. Student nie potrafi rozpoznawać i charakteryzować zaburzeń mowy. Student nie potrafi komunikować się z dziećmi i z osobami z zaburzeniami mowy w działaniach pedagogicznych. K – Student nie jest wrażliwy na specjalne potrzeby osób z zaburzeniami mowy w porozumiewaniu się. Student nie jest przygotowany do współpracy z logopedą. Student nie wykazuje zainteresowania rozwojem mowy i jej zaburzeniami u uczniów.
Ocena dostateczna
W- Student zna i definiuje podstawowe pojęcia logopedii. Student ma elementarną wiedzę o rozwoju mowy dziecka i najczęściej występujących zaburzeniach mowy. Student ma podstawową wiedzę o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczniów z zaburzeniami mowy oraz o zasadach komunikowania się z dziećmi w okresie rozwoju mowy i z osobami dotkniętymi zaburzeniami mowy. U – Student potrafi rozpoznawać i charakteryzować najważniejsze zjawiska rozwoju mowy dziecka. Student potrafi rozpoznawać i charakteryzować najczęściej występujące zaburzenia mowy. Student potrafi komunikować się z dziećmi i z osobami z zaburzeniami mowy w działaniach pedagogicznych. K – Student jest wrażliwy na specjalne potrzeby osób z zaburzeniami mowy w porozumiewaniu się. Student jest przygotowany do współpracy z logopedą. Student wykazuje zainteresowania rozwojem mowy i jej zaburzeniami u uczniów.
Ocena dobra
W- Student zna, definiuje i refleksyjnie wyjaśnia podstawowe pojęcia logopedii. Student ma wiedzę o rozwoju mowy dziecka i najczęściej występujących zaburzeniach mowy. Student ma wiedzę o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczniów z zaburzeniami mowy oraz o zasadach komunikowania się z dziećmi w okresie rozwoju mowy i z osobami dotkniętymi zaburzeniami mowy. U – Student potrafi trafnie rozpoznawać i samodzielnie charakteryzować zjawiska rozwoju mowy dziecka. Student potrafi trafnie rozpoznawać i samodzielnie charakteryzować najczęściej występujące zaburzenia mowy. Student potrafi komunikować się z dziećmi i z osobami z zaburzeniami mowy w działaniach pedagogicznych. K – Student jest wrażliwy na specjalne potrzeby osób z zaburzeniami mowy w porozumiewaniu się. Student jest przygotowany do współpracy z logopedą. Student wykazuje zainteresowania rozwojem mowy i jej zaburzeniami u uczniów.
Ocena bardzo dobra
W- Student zna, definiuje i krytycznie wyjaśnia podstawowe pojęcia logopedii. Student ma bogatą wiedzę o rozwoju mowy dziecka i zaburzeniach mowy. Student ma bogatą wiedzę o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczniów z zaburzeniami mowy oraz o zasadach komunikowania się z dziećmi w okresie rozwoju mowy i z osobami dotkniętymi zaburzeniami mowy. U – Student potrafi trafnie rozpoznawać i szczegółowo charakteryzować zjawiska rozwoju mowy dziecka. Student potrafi trafnie rozpoznawać i szczegółowo charakteryzować zaburzenia mowy. Student potrafi komunikować się z dziećmi i z osobami z zaburzeniami mowy w działaniach pedagogicznych. K – Student jest wrażliwy na specjalne potrzeby osób z zaburzeniami mowy w porozumiewaniu się. Student jest przygotowany do współpracy z logopedą. Student wykazuje zainteresowania rozwojem mowy i jej zaburzeniami u uczniów.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa:
Demel. G., Elementy logopedii, Warszawa: WSiP 1979 i wyd. następne; lub Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa: WSiP 1994 i wyd. następne.
Krakowiak K., Opieka pedagoga nad dziećmi z zaburzoną mową, (w;) Zeszyty naukowe. T.2/2006, Lublin: Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza im. Wincentego Pola 2006, s. 247-263.
Grabias S., Logopedia – nauka o biologicznych uwarunkowaniach języka i zachowaniach językowych, „Logopedia”39/40, 2010/2011, s. 9-34.
Logopedia. Postępowanie logopedyczne. Standardy, red. S. Grabias. J. Panasiuk, T. Woźniak, Lublin: Wyd. UMCS 2015.
Literatura uzupełniająca:
Kaczmarek L. Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin: Wydawnictwo Lubelskie 1988 wyd. V i wydania następne.
Kania J.T. , Szkice logopedyczne, Warszawa: WSiP 1982 i wydania następne.
Sachajska E., Uczymy poprawnej wymowy. Metodyka postępowania ortofonicznego z dziećmi w wieku przedszkolnym, Warszawa: WSiP 1987 i wydania następne.
Sołtys-Chmielowicz A., Wymowa dzieci przedszkolnych, S. Komunikacja językowa i jej zaburzenia T.15. Lublin: Wyd. UMCS 1998.
Sołtys-Chmielowicz A., Tkaczyk G. Usprawnianie mowy u dzieci specjalnej troski. Metodyka postępowania, Przy udziale S. Poniatowskiej i E Sachajskiej. S. Komunikacja językowa i jej zaburzenia. T.6. Lublin: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego 1993.
Krakowiak K., Zaburzenia mowy u dzieci z uszkodzeniami słuchu, (w:) Studia i szkice o wychowaniu dzieci z uszkodzeniami słuchu, Lublin: Wyd. KUL 2006, s. 7-46.
Surdologopedia. Teoria i praktyka, red. E. Muzyka-Furtak, Seria: Logopedia XXI wieku, red. S. Milewski, E. Czaplewska, Gdańsk, Harmonia Universalis 2015
Styczek I., Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego, Warszawa: WSiP.
Zgółkowa H., Świat w dziecięcych słowach, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 1990.
Kierunek studiów: Pedagogika specjalna (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok II - Semestr 4
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę