Aksjologia pracy socjalnej (wykład) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:Ks. dr hab. Jerzy Koperek prof. KUL
Organizator:Wydział Teologii - Instytut Nauk o Rodzinie i Pracy Socjalnej
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - Ukazanie głównych wartości niezbędnych w wykonywaniu zawodu pracownika socjalnego. Wskazanie na obecność tych wartości w dziejach kształtowania się idei pracy socjalnej.
C2 - Zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami z dziedziny aksjologii, ukazanie sporów historycznych i współczesnych związanych z ideą zinstytucjonalizowanej pomocy społecznej.
C3 - Wyrobienie umiejętności studenta dostrzegania i analizy dylematów pracy socjalnej.
C4 - Zdobycie kompetencji etycznych w zakresie metod radzenia sobie z problemami rodzinnymi, społecznymi i osobowymi.
Wymagania wstępne
W1 - Wiedza na temat głównych koncepcji filozoficznych i etycznych.
W2 - Znajomość podstawowych zagadnień społecznych.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
PS1A_W01 ma podstawową wiedzę o charakterze pracy socjalnej, jej miejscu w systemie nauk i relacji do innych nauk społecznych (pedagogika, psychologia, socjologia), ekonomicznych i prawnych.
PS1A_W04 zna wybrane koncepcje człowieka: filozoficzne, teologiczne, psychologiczne i społeczne stanowiące teoretyczne podstawy pracy socjalnej i działalności pomocowej.
PS1A_W08 ma wiedzę o normach i regułach (moralnych, etycznych) organizujących struktury i instytucje społeczne i rządzących nimi prawidłowościami oraz o ich źródłach, naturze, zmianach i sposobach działania. Student potrafi wskazać miejsce podstawowych wartości w teorii pracy socjalnej i rozpoznać je w praktyce.
PS1A_W14 ma podstawową wiedzę z zakresu filozofii, teologii i katolickiej nauki społecznej; na bazie w/w zakresów rozumie interakcje pomiędzy rozumem a wiarą.

UMIEJĘTNOŚCI
PS1A_U04 potrafi wykorzystywać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu pracy socjalnej oraz powiązanych z nią dyscyplin w celu analizowania i interpretowania problemów pomocowych, opiekuńczych, kulturalnych, a także motywów i wzorów ludzkich zachowań.
PS1A_U05 potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi w celu analizowania motywów i wzorów ludzkich zachowań,
PS1A_U10 potrafi prawidłowo posługiwać się systemami normatywnymi, normami, regułami, w tym katolicką nauka społeczną, w podejmowanej działalności, dostrzega i analizuje dylematy etyczne; przewiduje skutki konkretnych działań w pracy socjalnej. Umie znajdować rozwiązania analizowanych problemów społecznych (konflikty wartości i inne) i widzi trudności związane z wykonywaniem zawodu pracownika socjalnego (zna ogólne metody ich neutralizowania). Zna metody aktywizacji społecznej i zawodowej oraz ma świadomość istniejących granic (i umie je uzasadnić) ingerencji w życie osobiste i rodzinne.

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
PS1A_K01 ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się zawodowego i rozwoju osobistego (intelektualnego i religijno-duchowego), dokonuje samooceny własnych kompetencji i doskonali umiejętności, wyznacza kierunki własnego rozwoju i kształcenia. Student zdobywając wiedzę z zakresu aksjologii pracy socjalnej zdobywa kompetencje sporządzenia diagnozy i samodzielnego rozwiązywania dylematów etycznych w różnych sytuacjach problemowych.
PS1A_K03 ma przekonanie o sensie, wartości i potrzebie podejmowania działań pomocowych w polityce, środowisku społecznym i eklezjalnym; jest gotowy do podejmowania wyzwań zawodowych; wykazuje aktywność, podejmuje trud i odznacza się wytrwałością w realizacji indywidualnych i zespołowych działań profesjonalnych w zakresie pracy socjalnej; angażuje się we współpracę z innymi podmiotami.
PS1A_K04 ma przekonanie o wadze zachowania się w sposób profesjonalny, refleksji na tematy religijne i etyczne, i przestrzegania zasad etyki zawodowej.
PS1A_K05 dostrzega i formułuje problemy moralne i dylematy etyczne związane z własną i cudzą pracą, poszukuje optymalnych rozwiązań, postępuje zgodnie z zasadami etyki.
Metody dydaktyczne
Wykład z wykorzystaniem rzutnika multimedialnego oraz środków dydaktycznych w formie tekstów źródłowych. Analiza wybranych tekstów etycznych, w tym Kodeksu Etycznego Pracownika Socjalnego.
Treści programowe przedmiotu
Charakterystyka aksjologii jako subdyscypliny filozoficznej, podanie jej zakresu i miejsca w nauce i kulturze. Analiza podstawowych wartości społecznych. Miejsce wartości w kulturze i w organizacji instytucji społecznych. Koncepcja etyki chrześcijańskiej jako pomoc w działaniach pracownika socjalnego.
Człowiek jako wartość nadrzędna. Osobowy wymiar godności człowieka. Zasady personalizmu a idea pracy socjalnej. Podstawowe „narzędzia” pracy pracownika socjalnego: system wartości, sumienie, wrażliwość społeczna, umiejętność komunikacji interpersonalnej, wiedza w zakresie psychologii, aksjologii, antropologii i socjologii. Człowiek jako byt zdolny do rozwoju moralnego. Konieczność doskonalenia się zawodowego w zakresie wiedzy i sprawności moralnych.
Analiza etycznych podstaw pracy socjalnej. Wskazanie i omówienie istniejących standardów etycznych, predyspozycji oraz umiejętności niezbędnych w wykonywaniu zawodu pracownika socjalnego. Prawa człowieka w pracy socjalnej. Ukazanie podstawowych założeń aksjologicznych Kodeksu Etycznego Pracownika Socjalnego.
Podstawowe zasady społeczne wg katolickiej nauki społecznej drogowskazem etycznym w pracy socjalnej: zasada dobra wspólnego, zasada pomocniczości, zasada solidarności, zasada uczestnictwa (partycypacji), zasada proporcjonalnego rozwoju, zasada personalizmu, zasada pluralizmu społecznego. Znaczenie zasady tolerancji, równości, sprawiedliwości i solidarności społecznej oraz poszanowania godności, wolności i prawa do samostanowienia w podejściu do klientów pomocy społecznej.
Ukazanie różnicy między potrzebami (społecznymi, indywidualnymi) a wartościami. Znaczenie wartości dla kształtowania potrzeb i ich realizacji.
Rola pracowników socjalnych w rozwiązywaniu problemów społecznych. Nawiązywanie właściwych relacji między pracownikami socjalnymi a osobami wspomaganymi. Problem konfliktu wartości (ich źródła i rodzaje) i dylematy, wobec których staje pracownik socjalny. Sposoby podnoszenia efektów pracy poprzez aktywizację społeczną i zawodową osób wspomaganych.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna
(W) - student nie zna podstawowych pojęć i teorii z zakresu etyki
(U) - student nie potrafi interpretować zjawisk społeczno-kulturowych w perspektywie etyki
(K) - student nie posiada lub posiada w bardzo niskim stopniu świadomość problemów etyczno-społecznych, wykazuje się brakiem zainteresowania zagadnieniami społecznymi

Ocena dostateczna
(W) - student zna wybrane pojęcia i teorie z zakresu etyki i aksjologii pracy socjalnej
(U) - student w sposób najprostszy potrafi opisać problemy społeczno-etyczne
(K) - student posiada świadomość problemów społecznych i wykazuje niski poziom zainteresowania zagadnieniami społeczno-etycznymi

Ocena dobra
(W) - student zna większość pojęć i teorii z zakresu aksjologii pracy socjalnej
(U) - student w sposób krytyczny potrafi odnieść się do problemów społeczno-etycznych
(K) - student posiada znaczną świadomość problemów społecznych i wykazuje znaczny poziom zainteresowania zagadnieniami społeczno-etycznymi

Ocena bardzo dobra
(W) - student zna wszystkie omawiane pojęcia i teorie z zakresu aksjologii pracy socjalnej
(U) - student opisuje i rozumie wzajemne powiązania zjawisk społeczno-etycznych oraz ich szerszy kontekst aksjologiczny
(K) - student posiada bardzo wysoką świadomość problemów społeczno-etycznych i jest zaangażowany w ich rozwiązywanie przy zastosowaniu zasad aksjologicznych
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa:

M. Czechowska-Bieluga, A. Kanios, L. Adamowska (red.), Nowe przestrzenie działania w pracy socjalnej w wymiarze etyczno-prakseologicznym, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2010.
A. Urbanek, Realizacja zadań pracownika socjalnego w praktyce, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Witelona, Legnica 2010.
J. Koperek, Warsztat pracownika socjalnego w Polsce. Aspekty prawne, [w:] M. Z. Stepulak, J. Gorbaniuk (red.), Wybrane aspekty pracy socjalnej w warsztacie pracownika socjalnego - doświadczenia polsko-niemieckie, Publikacja z serii: Centrum Badań nad Rodziną, T. VIII, Instytut o Rodzinie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”, Lublin – Eichstätt-Ingolstadt 2010, s. 23-38.
J. Koperek, A. Koperek, Warsztat pracownika socjalnego w Polsce. Aspekty społeczne, [w:] M. Stepulak, J. Gorbaniuk (red.), Wybrane aspekty pracy socjalnej w warsztacie pracownika socjalnego - doświadczenia polsko-niemieckie, Publikacja z serii: Centrum Badań nad Rodziną, T. VIII, Instytut o Rodzinie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”, Lublin – Eichstätt-Ingolstadt 2010, s. 59-69.
J. Mazur (red.), Ex caritate pro bono. Szkice o pracy socjalnej, Wyd. Platan, Lublin 2009.
A. Olech, Etos zawodowy pracowników socjalnych : wartości, normy, dylematy etyczne, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2006.
T. Kamiński, Praca socjalna i charytatywna, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2004.
B. Kucharska, Dylematy pracowników socjalnych. Z doświadczeń Polskiego Towarzystwa Pracowników Socjalnych, w: E. Leś (red.) Pomoc społeczna. Od klientyzmu do partycypacji, IPS UW, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2002/2003.
D. Rybczyńska, B. Olszak-Krzyżanowska, Aksjologia pracy socjalnej, wybrane zagadnienia : Pracownik socjalny wobec problemów i kwestii społecznych, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 1999.

Literatura uzupełniająca:

J. Kędzior, A. Ładyżyński (red.), Współczesne wyzwania pracy socjalnej, Dolnośląska Wyższa Szkoła Służb Publicznych „ASESOR” we Wrocławiu, Wydawnictwo Adam Marszałek, cop. Toruń 2009.
M. Bąkiewicz, M. Grwiński (red.), Praca socjalna w środowisku lokalnym, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, Warszawa 2009.
J. Phillips, Troska, tłum. A. Gruba, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2009.
K. Marzec-Holka (red.), Pomoc społeczna. Praca socjalna. Teoria i praktyka, T. 1-2, Bydgoszcz 2003.
E. Leś (red.), Pomoc społeczna : od klientyzmu do partycypacji, IPS UW, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2002/2003.
K. Marzec-Holka (red.), Społeczeństwo, demokracja, edukacja. Nowe wyzwania w pracy socjalnej, Akademia Bydgoska, Bydgoszcz 2000.
P. Sałustowicz, Kształcenie pracowników socjalnych dla społeczeństwa obywatelskiego?, w: M. Malikowski (red.), Praca socjalna i pomoc społeczna, aspekty teoretyczne, kształcenie, aplikacja, Sulima-Mana, Rzeszów 1999.
Kierunek studiów: Praca socjalna (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok II - Semestr 4
Punkty ECTS: 2
Forma zaliczenia: Egzamin