Historia muzyki - Antyk i Średniowiecze (wykład) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:Ks. dr hab. Piotr Wiśniewski prof. KUL
Organizator:Wydział Teologii - Instytut Muzykologii
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - zdobycie ogólnej wiedzy o kulturach muzycznych ludów starożytnych ze szczególnym uwzględnieniem Bizancjum i Grecji
C2 - zapoznanie się z jednogłosową muzyką liturgiczną Zachodu: ryt ambrozjański, starohiszpański, galijski, starorzymski i gregoriański
C3 - poznanie pierwszych form wielogłosowości oraz muzyki świeckiej okresu średniowiecza
Wymagania wstępne
W1 - podstawowe wiadomości na temat okresu antyku i średniowiecza
W2 - znajomość podstawowych terminów muzycznych i liturgicznych
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
1. Zna i rozumie na poziomie podstawowym rolę refleksji muzykologicznej w kształtowaniu kultury muzycznej M_W01
2. Zna podstawową terminologię muzykologiczną w j. polskim M_W03
3. Zna zależności między głównymi subdyscyplinami muzykologicznymi M_W05
4. Posiada znajomość podstawowego repertuaru muzycznego związanego z wybraną specjalnością M_W20
5. Posiada wiedzę w zakresie przejawów życia muzycznego z uwzględnieniem zróżnicowania etnicznego, kulturowego i społecznego M_W27
UMIEJĘTNOŚCI
1. Poprawnie stosuje poznaną terminologię muzyczną i muzykologiczną M_U06
2. Potrafi rozpoznawać różne rodzaje wytworów kultury muzycznej (dzieła muzyczne, publikacje naukowe) oraz przeprowadzić ich krytyczną analizę i interpretację z zastosowaniem typowych metod w celu określenia ich znaczeń i miejsca w procesie historyczno-kulturowym M_U08
3. Potrafi przytaczać główne tezy badanych wypowiedzi muzycznych i muzykologicznych, stosownie do ich istotności M_U11
4. Wykrywa proste zależności między kształtowaniem się idei muzycznych a procesami kulturowymi M_U12
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy muzykologicznej i posiadanych umiejętności a także posiada świadomość systematycznego poszerzania swojej wiedzy i stałego doskonalenia umiejętności M_K01
2. Ma świadomość i znaczenia refleksji muzycznej i muzykologicznej dla kształtowania się kultury M_K07
3. Ma świadomość znaczenia europejskiego dziedzictwa muzycznego dla zrozumienia wydarzeń artystycznych i naukowych oraz odpowiedzialności za zachowanie tego dziedzictwa M-K09
4. Potrafi posługiwać się fachową terminologią muzyczną i muzykologiczną M_K12
Metody dydaktyczne
1. Wykład informacyjny
2. Prezentacja multimedialna
Treści programowe przedmiotu
1. Cechy muzyki starożytnej. Znaczenie muzyki greckiej. Muzyka starożytnego Rzymu. Muzyka żydowska.
2. Periodyzacja średniowiecza. Ogólna charakterystyka epoki. Muzyka wczesnego średniowiecza.
3. Historia muzyki do roku 1300. Geneza chorału gregoriańskiego. Wpływ muzyki greckiej i żydowskiej.
4. Śpiew liturgiczny w czasach przed Grzegorzem Wielkim. Śpiew antyfonalny. Bazyli Wielki i Jan Chryzostom.
5. Hymny. Św. Efrem. Wpływ muzyki bizantyjskiej na chorał gregoriański.
6. Śpiew w pierwszych wiekach w Kościele Zachodnim. Monastycyzm. Św. Ambroży. Rozwój twórczości hymnicznej.
7. Teoretycy muzyki od IV do VI w.: św. Augustyn, M. Capella, Boecjusz, Kasjodor, św. Izydor z Sewilli.
8. Liturgie i śpiewy Kościoła Zachodniego: śpiew ambrozjański (źródła śpiewu ambrozjańskiego, rok liturgiczny, tony psalmowe, śpiewy oficjum, śpiewy ordinarium i proprium missae, modalność, styl); śpiew galijski (liturgia galijska, źródła śpiewu, notacja, św. cezary z Arles, śpiewy mszalne i brewiarzowe); śpiew mozarabski (źródła śpiewu, notacja, formy muzyki liturgicznej, charakterystyka śpiewów, zniesienie liturgii mozarabskiej); śpiew starorzymski (źródła śpiewów mszalnych i śpiewów oficjum, chronologia).
9. Ukształtowanie się chorału gregoriańskiego. Grzegorz Wielki. Schola cantorum. Rola śpiewu rzymskiego. Rozszerzenie się śpiewu rzymskiego poza Rzym. Germania, St. Gallen, Galia.
10. Dalsi teoretycy średniowiecza: Alcuinus, Reomensis, Balbulus, Hucbald, Guido z Arezzo.
11. Reformy chorału gregoriańskiego w zakonach: cysterska, franciszkańska, dominikańska, norbertańska.
12.Tropy, sekwencje, kondukty. Geneza, typy, funkcja. Związek tropów z oryginalnym tekstem liturgicznym. Etapy rozwoju sekwencji. Główni przedstawiciele i ich twórczość. Rola konduktów w liturgii.
13. Upadek chorału gregoriańskiego. Przyczyny. Medycea.
14. Odnowa śpiewu gregoriańskiego. Główne tendencje odnowy: kościelne, naukowo-badawcze. Księgi liturgiczno-muzyczne.
15. Muzyka w średniowiecznych dramatach liturgicznych. geneza dramatu, definicja, rodzaje dramatów: wielkanocne, pasyjne, bożonarodzeniowe, eschatologiczne, o świętych. Dramaty w językach narodowych: niemieckim, angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, czeskim i polskim. Śpiewy związane z dramatem: liryczno-muzyczne, epickie.
16. Jednogłosowa muzyka świecka: rycerska, trubadurzy i truwerzy (okresy ich działalności, uprawiane formy muzyczne), minnensingerzy i meistersingerzy (etapy ich działalności, rękopisy i notacja muzyczna, przedstawiciele). Pieśni angielskie. Lauda i cantiga. Problemy wykonawcze.
17. Początki polifonii: źródła, organum w traktatach i jego typy. Gwidon z Arezzo i John Cotton. 18. Polifonia akwitańska. Źródła muzyczne i styl.
19. Organum melizmatyczne i discantus; problemy rytmiczne; notacja. Organum 3-głosowe.
20. Polifonia Szkoły Notre Dame. Źródła, techniki kompozytorskie, styl.
21. Organum. Paryż. Anonimus IV. Leoninus; Magnus Liber. Style organum.
22. Perotinus i jego zasługi w rozwoju organum. Organum 4-głosowe.
23. Ogólna charakterystyka Ars Antiqua.
24. Polifonia XIII wieku. Conductus i motet (francuski, politekstowy). Źródła i problemy wykonawcze.
25. Notacja frankońska, conductus, rondellus, hocket. Problemy wykonawcze.
26. Muzyka instrumentalna.

Uwaga: Okres Ars Nova jest wykładany w ramach muzyki Renesansu.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Ocena niedostateczna
(W) Student nie zna podstawowych faktów i osiągnięć z muzyki antyku i średniowiecza, nie potrafi wymienić gatunków i form tej muzyki
(U) Student nie potrafi zastosować poznanej terminologii muzykologicznej oraz przedstawić swoich opinii na temat faktów historycznych
(K) Student nie ma świadomości znaczenia dziedzictwa muzyki antyku i średniowiecza w procesie rozwoju muzyki
Ocena dostateczna
(W) Student dostatecznie zna podstawowe fakty i osiągnięcia muzyki antyku i średniowiecza, potrafi wymienić najważniejsze gatunki i formy muzyki tego okresu
(U) Student w stopniu dostatecznym potrafi zająć krytyczne stanowisko wobec faktów historycznych oraz wypowiada swoje opinie na temat faktów historycznych
(K) Student ma dostateczną świadomość znaczenia dziedzictwa muzyki antyku i średniowiecza w procesie rozwoju muzyki
Ocena dobra
(W) Student zna podstawowe fakty i osiągnięcia z muzyki antyku i średniowiecza, potrafi wymienić gatunki i formy tej muzyki
(U) Student w stopniu dobrym potrafi zająć krytyczne stanowisko wobec faktów historycznych oraz wypowiada swoje opinie na temat faktów historycznych
(K) Student ma dobrą świadomość znaczenia dziedzictwa muzyki antyku i średniowiecza w procesie rozwoju muzyki
Ocena bardzo dobra
(W) Student zna bardzo dobrze fakty i osiągnięcia z muzyki antyku i średniowiecza, potrafi biegle wymienić gatunki i formy tej muzyki, dokonać ich charakterystyki
(U) Student swobodnie ocenia muzykę antyku i średniowiecza, zajmuje w sposób kompetentny stanowisko wobec poznanych faktów historycznych oraz wypowiada swoje opinie
(K) Student ma bardzo dobrą świadomość znaczenia dziedzictwa muzyki antyku i średniowiecza w procesie rozwoju muzyki oraz potrafi kompetentnie korzystać ze zdobytej wiedzy
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa:
1. K.G. Fellerer, Geschichte der katcholischen Kirchenmusik, t. 1, Von den Anfängen bis zum Tridentinum, \"Journal of the American Musicological Society\" 28 (1975), n. 2, s. 368-370.
2. J. Morawski, Średniowiecze, cz. I: do roku 1320, Warszawa 2006.
3. K. Morawska, Średniowiecze, cz. II: 1320-1500, Warszawa 1998.
4. W. Apel, Gregorian Chant, Bloomington 1958.
5. M. L. West, Muzyka starożytnej Grecji, Kraków 2003.
6. J. G. Landels, Muzyka starożytnej Grecji i Rzymu, Kraków 2003.
7. E. Wellesz, Historia muzyki i hymnografii bizantyjskiej, Kraków 2006.
8. R. Hoppin (ed.), Anthology of Medieval Music, New York 1978 (dostępna w Katedrze Polifonii Religijnej).
9. Z. Dobrzańska-Fabiańska, Polifonia średniowiecza, Kraków 2000.
10. H. Feicht, Studia nad muzyką polskiego średniowiecza, Kraków 1975.
11. J. Pikulik, Muzyczna działalność Grzegorza Wielkiego, \"Collectanea Theologica\" (1970), z. 3, s. 27-43.
Literatura pomocnicza:
1.S. Kloeckner, Handbuch Gregorianik. Einfuehrung in Geschichte, Theorie und Praxis
des Gregorianisches Chorals, Regensburg 2013 (dostępna w Katedrze Polifonii Religijnej).
2. A. Wolański, Dramat liturgiczny w średniowieczu, Wrocław 2005.
3. D. Szlagowska, Kultura muzyczna antyku, Gdańsk 1989.
4. The New Oxford History of Music, vol. II, R. Crocker, D. Hiley (ed.), The Early Middle Ages to 1300, London 1990.
5. Die Musik in Geschichte und Gegenwart, 1994-1998.
6. The New Grove Dictionary of Music and Musicians, London 1980.
Kierunek studiów: Muzykologia (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 1
Punkty ECTS: 3
Forma zaliczenia: Egzamin