Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży (ćwiczenia)

Opis przedmiotu
Informacje ogólne
Organizator:Wydział Nauk Społecznych - Instytut Psychologii
Kod ECTS:14400-XXXX-0502CWI0415
Kierunek studiów: Psychologia (stacjonarne jednolite magisterskie)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok II - Semestr 3
Punkty ECTS: 1
Forma zaliczenia: Zaliczenie na ocenę
Rozkład zajeć
Lokalizacja w programie modułowym:
Moduł programowy:Moduł PS_3 - Przedmioty w zakresie specjalności Psychologia Wspierania Jakości Życia
Efekty kształcenia:
K_K01rozumie potrzebę uczenia się przez całe życie oraz rozwoju własnych kompetencji związanych z pracą psychologa w różnych obszarach
K_K02jest świadomy znaczenia zasad etycznych i uczciwości intelektualnej w działaniach naukowych oraz praktyce zawodowej psychologa.
K_K03wykazuje gotowość do realizacji celów zawodowych oraz dbałość o prestiż zawodu psychologa
K_K04ma świadomość znaczenia sfery psychicznej człowieka dla jakości jego funkcjonowania we wszystkich obszarach życia; posiada przekonanie o potrzebie wspierania jednostek i grup w aspekcie ich kompetencji psychospołecznych. Dostrzega potrzebę odpowiedzialnego popularyzowania wiedzy z zakresu psychologii
K_K05przyjmuje postawę szacunku wobec osób o różnych potrzebach w zakresie różnych form pomocy psychologicznej; okazuje zrozumienie dla sytuacji ludzi z różnymi problemami i trudnościami
K_K06ma świadomość specyfiki relacji interpersonalnej w sytuacji pomocy psychologicznej. Wykazuje troskę o prawidłowy przebieg diagnozy i interwencji psychologicznej, tak by nie przyniosła jakiejkolwiek szkody badanym osobom. Jest otwarty na pomoc ekspertów i superwizorów.
K_K07wykazuje krytyczną postawę wobec stosowanych metod badawczych i uzyskanych dzięki nim wyników, a także wobec różnych poglądów i praktyk w zakresie psychologii.
K_K08potrafi współpracować w grupie, podejmując aktywne role w zespole (w tym rolę lidera), inspirować i organizować uczenie się innych osób
K_K09ma świadomość znaczenia dbałości o zdrowie psychiczne i fizyczne, identyfikuje indywidualne, społeczne i środowiskowe zagrożenia dla zdrowia psychicznego i somatycznego.
K_K10wykazuje gotowość do współpracy z profesjonalistami, których działalność koncentruje się na wspieraniu jakości życia w różnych warunkach społecznych i środowiskowych
K_U01potrafi wykorzystać wiedzę teoretyczną z zakresu psychologii oraz powiązanych z nią dyscyplin do analizowania i interpretowania ludzkich zachowań, potrafi wskazać i opisać uwarunkowania (osobowe, społeczne oraz kulturowe) różnych zachowań człowieka oraz funkcjonowania określonych grup społecznych i organizacji posługując się wybranymi podejściami teoretycznymi
K_U02integruje wiedzę z zakresu różnych subdyscyplin psychologicznych na temat prawidłowego i zaburzonego funkcjonowania człowieka, grup społecznych oraz organizacji
K_U03ma rozwinięte umiejętności w zakresie komunikacji interpersonalnej; potrafi przygotować pracę pisemną, prezentację multimedialną i wystąpienie ustne z zakresu psychologii oraz porozumiewać się ze specjalistami z zakresu psychologii oraz innymi grupami docelowymi używając różnych technik i kanałów komunikacji; potrafi wypowiadać się i argumentować swoje poglądy w sposób precyzyjny, wykorzystując terminologię psychologiczną oraz integrując różne ujęcia i koncepcje psychologiczne
K_U04potrafi samodzielnie zdobywać wiedzę i rozwijać swoje profesjonalne umiejętności, korzystając z różnych źródeł informacji (w języku rodzimym i obcym) i nowoczesnych technologii (ICT) oraz szanując zasady własności intelektualnej
K_U05potrafi zaplanować oraz przeprowadzić proces diagnostyczny dotyczący różnych sfer funkcjonowania człowieka oraz jakości środowiska społecznego i organizacji oraz wskazać ograniczenia przeprowadzonej diagnozy; potrafi interpretować uzyskane wyniki i integrować dane pochodzące z różnych metod badawczych oraz wskazać kierunki dalszych działań psychologicznych uwzględniające indywidualne (środowiskowe) potrzeby oraz zasoby jednostki (grupy społecznej)
K_U06wskazuje i proponuje kierunki i sposoby podnoszenia jakości życia jednostki, optymalizacji funkcjonowania grup społecznych i organizacji oraz opracowywania interwencji (profilaktycznych, pomocowych, szkoleniowych) wobec osób z grup ryzyka zaburzeń funkcjonowania w różnych kontekstach środowiskowych i życiowych
K_U07potrafi analizować przyczyny i źródła zachowań człowieka oraz przewiduje ich konsekwencje zdrowotne i społeczne; umie opracować propozycje oddziaływań ukierunkowanych na zmianę postaw i zachowań w różnych obszarach praktyki psychologicznej
K_U08potrafi kompetentnie posługiwać się testami oraz innymi technikami badań psychologicznych z poszanowaniem aspektów prawnych i etycznych
K_U09posiada rozwinięte umiejętności badawcze: formułuje problemy badawcze, dobiera adekwatne metody, techniki i konstruuje narzędzia badawcze; posługuje się pakietem statystycznym, opracowuje, prezentuje i interpretuje wyniki badań, wyciąga wnioski, wskazuje kierunki dalszych badań, w obrębie wybranej subdyscypliny psychologii
K_U10potrafi krytycznie ocenić przydatność metod, procedur, programów pomocy oraz innych form oddziaływania skierowanych do osób, grup społecznych i organizacji
K_U11stosuje się do norm i zasad etycznych w badaniach naukowych, w procesie diagnostycznym, w projektowaniu działań pomocowych oraz szkoleniowych dostrzega i analizuje dylematy etyczne związane z podejmowaniem konkretnych działań i interwencji psychologicznych
K_U13potrafi podejmować działania wspierające własny rozwój osobowy i zawodowy oraz aktywności na rzecz uczenia się przez całe życie
K_W01ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę na temat przedmiotu, metodologii i celów psychologii oraz jej subdyscyplin; zna i rozumie terminologię używaną na gruncie psychologii i jej subdyscyplin; posiada pogłębioną wiedzę o historii psychologii oraz jej współczesnych głównych nurtach i koncepcjach
K_W03posiada wiedzę o powiązaniach psychologii z innymi dyscyplinami naukowymi (filozofią, medycyną, socjologią, pedagogiką i in.) zna podstawowe zagadnienia z zakresu dyscyplin bazowych dla psychologii: biologicznych podstaw zachowania, logiki, filozofii, technologii informacyjnej;
K_W04rozumie specyfikę, istotę i cele poznania naukowego, zna zasady metodologii psychologii; posiada wiedzę na temat projektowania i prowadzenia badań empirycznych w psychologii
K_W05ma pogłębioną wiedzę na temat rozwoju człowieka w cyklu życia w różnych kontekstach społecznych oraz czynników stymulujących/ utrudniających ten rozwój; posiada pogłębioną wiedzę na temat roli podstawowych środowisk (rodzina, szkoła, media masowe, rówieśnicy, praca) dla funkcjonowania jednostki;
K_W06ma wiedzę dotyczącą społeczno-kulturowych podstaw zachowania człowieka i relacji społecznych, funkcjonowania grup społecznych, wpływu społecznego, kształtowania się postaw; ma pogłębioną wiedzę dotyczącą procesów komunikowania interpersonalnego i społecznego oraz ich prawidłowości i zakłóceń;
K_W07posiada wiedzę na temat znaczenia religijności i duchowości oraz systemów wartości dla funkcjonowania człowieka
K_W08ma wiedzę na temat procesów poznawczych, emocjonalnych i motywacyjnych; zna terminologię, różnorodne uwarunkowania tych procesów oraz współczesne osiągnięcia badań w tym zakresie
K_W09zna terminologię oraz ma uporządkowaną wiedzę w zakresie teorii, badań oraz prawidłowości rozwoju osobowości, ma wiedzę o wpływie osobowości oraz różnic indywidualnych dla funkcjonowania osób w różnych środowiskach życia i prac
K_W10zna psychologiczne koncepcje zdrowia i choroby, czynniki wspierające jakość życia i warunkujące zachowania zdrowotne oraz rolę aktywności własnej w utrzymaniu zdrowia i poprawie jakości życia posiada wiedzę na temat specyfiki psychospołecznego funkcjonowania osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności oraz metod stosowanych w procesie rehabilitacji
K_W11posiada wiedzę na temat różnych form patologii społecznych, zachowań ryzykownych oraz możliwości oddziaływań psychoprofilaktycznych w tym zakresie
K_W12ma uporządkowaną i pogłębioną wiedzę na temat psychologicznych aspektów pracy, organizacji i zarządzania oraz doradztwa zawodowego, marketingu, psychologii reklamy i zachowań konsumenckich
K_W13ma uporządkowaną wiedzę na temat różnego rodzaju zaburzeń funkcjonowania jednostki i metod ich diagnozowania; zna koncepcje (psychologiczne, biologiczne, interakcyjne i społeczne) wyjaśniające powstawanie i utrzymywanie się tych zaburzeń oraz różne formy udzielania pomocy psychologicznej (psychoprofilaktyka, psychoterapia, rehabilitacja, psychoedukacja, poradnictwo etc.);
K_W14zna etapy i zasady realizowania procesu diagnostycznego dla różnych celów oraz sposoby integracji rezultatów uzyskanych za pomocą różnych narzędzi badawczych
K_W15zna i rozumie zasady etyki zawodowej psychologa w zakresie prowadzenia badań naukowych, postępowania diagnostycznego oraz udzielania pomocy psychologicznej oraz działań praktycznych psychologa w różnych obszarach życia społecznego; zna podstawowe zasady ochrony własności intelektualnej oraz prawa autorskiego
Cele przedmiotu
Wymagania wstępne
Wymagania wstępne Uczestnictwo w wykładzie Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży
Założenia i cele przedmiotu
Cel zajęć: Celem ćwiczeń jest zapoznanie z aktualną wiedzą o rozwoju człowieka od poczęcia do okresu adolescencji oraz wprowadzenie w zasady teorii rozwoju człowieka i metodologię badań nad rozwojem. Nabycie umiejętności praktycznego zastosowania wiedzy o rozwoju dziecka poprzez samodzielne przeprowadzenie badania rozwoju wybranego dziecka oraz opracowanie studium jego rozwoju.
Zamierzone efekty kształcenia:
Definiowanie pojęć z zakresu wiedzy o rozwoju człowieka i znaczących zjawisk rozwojowych od okresu prenatalnego do adolescencji. Opisywanie i porównywanie specyfiki zmian zachodzących w kolejnych etapach rozwoju w ramach znaczących teorii rozwoju człowieka. Umiejętność krytycznego spojrzenia na omawiane teorie.
Nabycie wiedzy o podstawach metodologicznych badań nad rozwojem. Umiejętność praktycznego zastosowania obserwacyjnych metod badania rozwoju dziecka poprzez obserwację wybranego dziecka.
Analizowanie procesów rozwoju poszczególnych funkcji: motoryki, rozwoju poznawczego, społecznego, emocjonalnego, osobowości na podstawie literatury przedmiotu oraz na podstawie uzyskanego materiału empirycznego u dzieci i młodzieży. Umiejętność interpretowania zmian rozwojowych z perspektywy różnych ujęć teoretycznych. Umiejętność interpretowania obserwowanych zachowań dzieci i młodzieży w kontekście wiedzy o rozwoju.
Diagnozowanie rozwoju dziecka w oparciu o zebrane dane i ich interpretowanie. Umiejętność dokonywania całościowego opisu, wyodrębniania istotnych elementów diagnostycznych, porównania zachodzących zmian rozwojowych, rozpoznania przejawów dokonywania się tych zmian. Diagnozowanie mocnych i słabych stron w rozwoju obserwowanego dziecka oraz projektowanie programu wspomagania jego rozwoju.

Uwrażliwienie na problemy dzieci i młodzieży na różnych etapach ich rozwoju oraz na etyczne aspekty kontaktu psycholog - dziecko - opiekun.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
Metody dydaktyczne
Treści programowe przedmiotu
1. Wprowadzenie do psychologii rozwojowej.
2.Metodologia zbierania danych psychologicznych.
3.Psychologia prenatalna: pojęcie, harmonogram rozwoju prenatalnego, etapy i właściwości psychofizycznego rozwoju dziecka przed narodzeniem.
4.Psychologia prenatalna: rozwój układu nerwowego i jego współpracy z układem mięśniowym, czynniki teratogenne oraz czynniki warunkujące więź matka - dziecko, diagnostyka prenatalna i poradnictwo genetyczne.
5.Okres okołoporodowy: stadium noworodka, ocena noworodka, organizacja zachowania noworodka.
6.Okres niemowlęcy: rozwój motoryczny, rozwój poznawczy, rozwój językowy.
7.Okres niemowlęcy: rozwój społeczny, emocjonalny, osobowości (poczucie sprawczości, świadomość siebie), kształtowanie się relacji przywiązania. .
8.Okres poniemowlęcy: rozwój motoryczny, rozwój poznawczy), sprawności językowych i komunikacyjnych
9. Okres poniemowlęcy: rozwój społeczno - emocjonalny, rozwój osobowości, rozwój zabawy. poznawanie ról społecznych w zabawie, kształtowanie się sfery działania, rozwój moralny i religijny dziecka.
10.Okres przedszkolny: rozwój motoryczny , rozwój poznawczy.
11.Okres przedszkolny: rozwój emocjonalno - społeczny, rozwój moralności, rozwój osobowości
12.Okres młodszy szkolny: zmiany w rozwoju fizycznym i motorycznym, doskonalenie się zdolności poznawczych
13. Okres młodszy szkolny: dojrzałość szkolna, rozwój społeczny (autorytety, wpływ relacji rodzicielskich, rówieśniczych i nauczyciela), kształtowanie się sfery działania, rozwój osobowości (m.in. samoocena), moralny i religijny.
14.Adolescencja: rozwój fizyczny (zmiany związane z płcią), zmiany w procesach i zdolnościach poznawczych
15.Adolescencja: specyfika rozwoju emocjonalnego, rozwój społeczny (znaczenie rodziny, style rodzicielskie, znaczenie grupy rówieśniczej, kształtowanie się bliskich relacji), rozwój światopoglądu.
16.Adolescencja: podstawowe problemy rozwojowe: autonomia, autentyzm, idealizm, tożsamość, zagadnienia erotyczno-seksualne, moralność i religijność, zagrożenia rozwojowe w okresie adolescencji.
17.Adolescencja: Rozwój planowania własnego życia i dokonywania decyzji u młodzieży.
18.Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży - ujęcie podłużne: rozwój poznawczy. Podstawowe pojęcia w koncepcji J. Piageta:
19. Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży- ujęcie podłużne: rozwój poznawczy. Stadia rozwoju inteligencji w koncepcji J. Piageta
20. Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży- ujęcie podłużne: rozwój poznawczy. Rola fantazjowania w rozwoju dziecka i strefa najbliższego rozwoju wg L. S. Wygotskiego.
21.Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży - ujęcie podłużne: rozwój społeczny od okresu niemowlęcego do adolescencji
22. Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży - ujęcie podłużne: rozwój społeczny - dojrzałość społeczna i koncepcje przyjaźni.
23.Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży - ujęcie podłużne: rozwój emocjonalny od okresu niemowlęcego do adolescencji.
24. Charakterystyka rozwoju dzieci i młodzieży - ujęcie podłużne: rozwój emocjonalny - dojrzałość uczuciowa.
25.Rozwój osobowości w ujęciu E. Eriksona od niemowlęctwa do adolescencji.
26.Rozwój moralny wg J. Piageta - ujęcie podłużne.
27.Rozwój moralny wg L. Kolberga - ujęcie podłużne.
28.Rozwój religijny wg Cz. Walesy - ujęcie podłużne. Praktyczne zastosowanie wiedzy do materiału empirycznego - zapisy dzienniczkowe obserwowanych dzieci oraz krótkie prezentacje multimedialne - diagnoza zjawisk rozwojowych.
29.Kwestie etyczne w badaniach z dziećmi
30.Analiza i interpretacja wybranych przypadków obserwacji dzieci.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Metody i pomoce dydaktyczne
Formą zajęć są ćwiczenia. Stosowane metody dydaktyczne to: dyskusja, studium przypadku, praca w grupach, opracowanie i przedstawienie wybranych zagadnień słuchaczy, praca z tekstem, krótkie prezentacje multimedialne. Sprzęt: rzutnik multimedialny, ekran, laptop, tablica.

Forma i warunki zaliczenia
Warunkiem zaliczenia jest:
obecność na zajęciach (co najmniej 80% zajęć),
pozytywna ocena z kolokwiów z każdego bloku tematycznego (50%),
prowadzenie Dzienniczka obserwacji dziecka (30 godzin obserwacji) (10%),
sporządzenie i złożenie w formie pisemnej Studium Rozwoju Dziecka (30%)
aktywność na zajęciach (10%).
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Literatura podstawowa

1. Bee H. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zyska i S-ka Wydawnictwo.
2. Brzezińska A. (red.). (2005). Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: GWP
3. Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M. (1996). Psychologia rozwoju człowieka.T.1. Warszawa: PWN.
4. Harwas-Napierała B., Trempała J. (2000). Psychologia rozwoju człowieka. T.2. Warszawa, PWN.
5. Vasta R., Haith M., Miller S. (1995). Psychologia dziecka. Warszawa: PWN.

Literatura uzupełniająca

1. Birch A., Malim T. (1998). Psychologia rozwojowa w zarysie. Od niemowlęctwa do dorosłości. Warszawa: PWN.
2. Bryant P. E., Colman A. M. (red.) (1997). Psychologia rozwojowa. Poznań: Zysk i S-ka
3. Brzezińska A. (2000). Społeczna psychologia rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe "Scholar".
4. Brzezińska A. (2001). Dzieciństwo z perspektywy cyklu życia człowieka. W: D.Kornas-Biela (red.). Oblicza dzieciństwa. Lublin: TN KUL.
5. Harwas-Napierała B., Trempała J. (2002). Psychologia rozwoju człowieka. T.3. Warszawa: PWN.
6. Hurlock E. (1985). Rozwój dziecka. Warszawa: PWN.
7. Kornas-Biela D. (2002). Wokół początku życia ludzkiego. Warszawa: PAX.
8. Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M. (1996). Psychologia rozwoju człowieka.T.1. Warszawa: PWN.
9. Schaffer R. H. (2005). Psychologia dziecka. Warszawa: PWN
10. Turner J., Helms D. (1999). Rozwój człowieka. Warszawa: WSiP.