Teoria i filozofia prawa (wykład) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr hab. Jadwiga Potrzeszcz prof. KUL
Organizator:Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji - Instytut Prawa
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
C1 - Dostarczenie studentom wiedzy o miejscu i znaczeniu teorii i filozofii prawa w systemie nauk prawnych oraz relacji do tych nauk.
C2 - Zapoznanie studentów z terminologią prawniczą z zakresu teorii i filozofii prawa oraz wyjaśnienie pojęcia prawa i zjawisk prawnych.
C3 - Dostarczenie studentom podstaw teoretyczno-filozoficznych do studiów w zakresie prawa, a w szczególności wyjaśnienie tak podstawowych dla prawnika pojęć jak np.: pojęcie i istota samego prawa z uwzględnieniem teorii prawa pozytywnego i prawa naturalnego, sprawiedliwość i jej różnorodne rodzaje, godność człowieka, jego wolność i równość wobec prawa, bezpieczeństwo prawne, dobro wspólne, demokratyczne państwo prawa, moc wiążąca prawa.
C4 - Wyrobienie umiejętności rzetelnego i odpowiedzialnego traktowania problemów prawnych w praktyce zawodowej.
Wymagania wstępne
ZAŁOŻENIA: Na wykładzie studenci najpierw zapoznają się ze specyfiką filozofii prawa jako nauki, poznają relacje filozofii prawa do prawa pozytywnego a także do nauk pokrewnych, jak np. socjologia prawa, jurysprudencja, teoria prawa, logika prawnicza, historia doktryn politycznych i prawnych. Następnie w ujęciu chronologicznym poznają kształtowanie się poglądów na państwo i prawo ze szczególnym uwzględnieniem relacji pomiędzy systemem władzy w państwie a koncepcjami prawa i sprawiedliwości. Powyższe zagadnienia historii filozofii prawa stanowią podstawę do rozważań funkcjonowania prawa w społeczeństwie i państwie. W szczególności rozważane są relacje pomiędzy prawem a szeroko rozumianą rzeczywistością, relacje prawa i sprawiedliwości w życiu społecznym, miejsce porządku prawnego w porządku społecznym, relacje porządku prawnego i państwa jako organizacji politycznej, pojęcie ideologii oraz relacje prawa i ideologii, relacje prawa i polityki a także rodzaje moralności oraz relacje prawa i moralności. Po dokonaniu swoistej analizy zjawiska prawa w kontekście innych zjawisk kulturowych i społecznych, następuje usystematyzowanie twierdzeń o prawie z punktu widzenia jego ontologicznych i antropologiczno-kulturowych uwarunkowań. Następnie omawiane są zagadnienia aksjologii prawa, a mianowicie: teorie i pojęcie wartości, społeczny porządek wartości oraz jego relacja do prawa, szczególnie w społeczeństwie otwartym, gdzie występuje pluralizm wartości. Studenci poznają także czynniki realne i idealne w procesie dochodzenia do słusznego prawa, którymi są: z jednej strony natura rzeczy, z drugiej zaś idea prawa, na którą składają się wartości dochodzące do głosu w procesie pozytywizacji prawa, a mianowicie: sprawiedliwość i słuszność, celowość prawa i bezpieczeństwo prawne. Ostatecznym celem prawa jest służba etycznej wartości dobra wspólnego, dlatego też istotnym zagadnieniem omawianym na wykładzie jest pojęcie dobra wspólnego, zarówno jako kategorii normatywnej, jak i aksjolog
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
W zakresie wiedzy Student:
K_W01 - posiada wiedze na temat miejsca i znaczenia teorii i filozofii prawa w systemie nauk prawnych oraz relacji do innych nauk.
K_03 - zna i rozumie terminologie prawniczą z zakresu teorii i filozofii prawa oraz potrafi wyjaśnić tak podstawowe dla prawnika pojęcia, jak np.: pojęcie i istota samego prawa z uwzględnieniem teoriii prawa pozytywnego i prawa naturalnego; sprawiedliwość i jej różnorodne rodzaje; godność człowieka, jego wolność i równość wobec prawa; bezpieczeństwo prawne; dobro wspólne; demokratyczne państwo prawa; moc wiążąca prawa.
UMIEJĘTNOŚCI
W zakresie umiejętności Student:
K_U02 - potrafi wykorzystać podstawową wiedzę teoretyczną z zakresu teorii i filozofii prawa w celu analizowania i interpretowania konkretnych procesów i zjawisk prawnych, w szczególności jest przygotowany w przyszłej praktyce zawodowej do rozwiązywania trudnych przypadków, umiejętności dokonywania wykładni, uzasadniania podjętych decyzji zarówno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa, gdzie istotną rolę odgrywa dyskurs argumentacyjny uwzględniający szeroko rozumiane aksjologiczne podstawy prawa.
K_U01 - potrafi dokonywać obserwacji i interpretacji zjawisk społecznego działania prawa oraz ich powiązania z wiedzą z zakresu teorii i filozofii prawa.
K_U012 - potrafi posługiwać się zasadami i normami etycznymi w podejmowanej działalności, dostrzegać i analizować dylematy etyczne, przewidywać skutki podejmowanych decyzji w obszarze prawa.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
W zakresie kompetencji społecznych Student:
K_K01 - jest świadomy poziomu swojej wiedzy i rozumie potrzebę kształcenia się przez całe życie.
K_K06 - potrafi uzupełniać i doskonalić nabytą wiedzę i umiejętności.
K_K07 - rzetelnie i odpowiedzialnie traktuje problemy prawne w praktyce zawodowej.
Metody dydaktyczne
Wykład z elementami dyskusji.
Treści programowe przedmiotu
Wprowadzenie: Co to jest filozofia prawa?
Świat realny i świat nauki
Nauka a filozofia prawa jako metafizyka
Filozofia prawa a prawo pozytywne
Specyfika filozofii prawa jako nauki
Termin „filozofia prawa”
Systematyzacja filozofii prawa
Socjologia prawa
Jurysprudencja
Teoria prawa i inne nauki pomocnicze
Historia myśli prawnej: Pojęcie prawa w mitologii greckiej
Koncepcja prawa sofistów
Sokratesa poglądy o prawie
Platona nauka o państwie i o prawie
Arystotelesa teoria prawa i państwa
Prawo naturalne stoików
Chrześcijańska myśl prawna (charakterystyka epoki)
Św. Augustyna nauka o prawie i o państwie
Tomasza z Akwinu filozofia prawa i państwa
Nauka Lutra o państwie i o prawie
Prawo naturalne Hugo Grocjusza
Teoria umowy społecznej Thomasa Hobbesa
Poglądy Samuela Pufendorfa
Rozdział prawa i moralności Chrystiana Thomasiusa
Stan natury i umowa społeczna Johna Locke’a
Duch prawa Charlesa Louisa de Montesquieu
Umowa społeczna Jean-Jacquesa Rousseau
Immanuela Kanta nauka o państwie i prawie
Ewolucja poglądów Joanna Gotlieba Fichtego
Filozofia prawa i państwa Georgia Wilhelma Friedricha Hegla
Teoria prawa historycznej szkoły prawa
Teoria prawa pozytywizmu filozoficznego
Teoria prawa pozytywizmu legalnego
Teoria prawa neokantyzmu
Teoria prawa Gustawa Radbrucha
Czysta teoria prawa Hansa Kelsena
Analiza prawa: Pozytywność prawa
Normatywność prawa
Historyczność prawa
Przymus prawny
Prawo a rzeczywistość
Prawo a sprawiedliwość
Porządek prawny a porządek społeczny: 1) porządek społeczny; 2) porządek prawny jako społeczny porządek norm; 3) zadanie prawa w społeczeństwie.
Prawo a państwo: 1) Struktura podstawowa wspólnoty; 2) Państwowa wspólnota prawa; 3) Relacje państwa i prawa; 4) Stosunek religii do państwa i do prawa.
Prawo a ideologia: 1) Pojęcie ideologii; 2) Relacja prawa i ideologii
Prawo a polityka: 1) Istotne elementy polityki; 2) Relacje prawa i polityki; 3) Związki prawa i polityki; 4) Funkcjonalny związek prawa i polityki; 5) Dynamika relacji prawa i polityki.
Prawo a moralność: 1) Rodzaje moralności; 2) Relacje prawa i moralności.
Synteza prawa: Prawo w porządku bytu świata.
Prawo jako byt relacyjny
Ontologiczne i antropologiczno-kulturowe uwarunkowania prawa
Prawo i wartość: 1) Teorie wartości; 2) Pojęcie wartości; 3) Społeczny porządek wartości; 4) Relacja porządku wartości do prawa.
Natura rzeczy
Znaczenie idei prawa
Sprawiedliwość
Słuszność w prawie
Celowość prawa
Bezpieczeństwo prawne
Polaryzacja idei prawa
Dobro wspólne
Rozważanie indywidualizujące i uogólniające
Typ i indywidualność w prawie: 1) Wyróżnianie typów; 2) Indywidualność w prawie; 3) Polaryzacja typu i indywidualności.
Teorie pozytywizmu prawnego: 1) Pojęcie pozytywizmu prawnego; 2) Pozytywizm racjonalistyczny; 3) Pozytywizm naturalistyczny; 4) Socjologiczny pozytywizm prawny; 5) Psychologiczny pozytywizm prawny; 6) Teleologiczny pozytywizm prawny; 7) Pozytywizm normatywny; 8) Pozytywizm legalny.
Teorie prawa naturalnego: 1) Pojęcie prawa naturalnego; 2) Różnorodność teorii prawa naturalnego; 3) Teorie absolutnego prawa naturalnego; 4) Teoria prawa rozumu; 5) Neotomistyczna teoria prawa naturalnego; 6) Teoria prawa naturalnego o zmiennej treści; 7) Systematyzacja teorii prawa naturalnego.
Moc wiążąca prawa: 1) Pojęcie mocy wiążącej prawa; 2) Teorie mocy wiążącej prawa; 3) Etos prawny.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
METODY DYDAKTYCZNE: Forma zajęć, którą jest wykład narzuca sposób przekazywania treści poprzez stosowanie metod objaśniająco - poglądowych oraz problemowych. Dodatkowo wykład ilustrowany jest przykładami kazusów prawnych, orzecznictwem sądów, w szczególności orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto wykorzystywane są metody badawcze, poprzez inspirowanie studentów do studiowania literatury dotyczącej analizowanego problemu.
WARUNKI ZALICZENIA PRZEDMIOTU: zdanie egzaminu
FORMA ZALICZENIA ZAJĘĆ: egzamin pisemny
KRYTERIA ZALICZENIA: Studenci rozwiązują test jednokrotnego wyboru, składający się z 20 pytań. Za każdą prawidłową odpowiedź uzyskują jeden punkt. Oceny wystawiane są według następującej punktacji: 20-19 – 5.0; 18-17 – 4.5; 16-15 – 4.0; 14-13 – 3.5; 12-10 – 3.0; 9 i mniej – 2.0.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
LITERATURA OBOWIĄZKOWA:
1.A. Kość, Podstawy filozofii prawa, wyd. 3, „petit” s.c., Lublin 2005.
2.A. Kość (red.), Filozofia prawa. Wybór tekstów źródłowych, „petit” s.c., Lublin 2007.
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:
1.R. Tokarczyk, Filozofia prawa, wyd. 10, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2005.
2.R. Tokarczyk, Klasycy praw natury, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1988.
3.M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii prawa, Zakamycze, Kraków 2000.
4.M. Szyszkowska, Europejska filozofia prawa, C. H. Beck, Warszawa 1995.
5.L. Morawski, Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, wyd. 3, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2003.
6.J. Stelmach, R. Sarkowicz, Filozofia prawa XIX i XX wieku, wyd. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1999.
7.A. Kość, Historyczne modele relacji prawa, państwa i religii w niemieckiej filozofii prawa, Polihymnia, Lublin 1995.
8.A. Kość, Filozoficzne podstawy prawa japońskiego w perspektywie historycznej, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2001.
9.A. Kość, Prawo a etyka konfucjańska w historii myśli prawnej Chin, „petit” s.c., Lublin 1998.
10.A. Kość, Znaczenie idei prawa dla tworzenia dobrego prawa, Fundacja Naukowa im. Pawła Włodkowica, Lublin 2003.
11.M. A. Krąpiec, Człowiek i prawo naturalne, wyd. 3, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1999.
12.J. Oniszczuk, Filozofia i teoria prawa, C. H. Beck, Warszawa 2008.
13.J. Oniszczuk, Koncepcje prawa, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa 2004.
14.S. Wronkowska (red.), Z teorii i filozofii prawa Zygmunta Ziembińskiego, Wolters Kluwer Polska, Warszawa-Kraków 2007.
15.J. Potrzeszcz, Idea prawa w orzecznictwie polskiego Trybunału Konstytucyjnego, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
16.A. Bator (red.), Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Konstytucja, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1999.
17.O. Bogucki, S. Czepita (red.), System prawny a porządek prawny, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu szczecińskiego, Szczecin 2008.
18.J. Stelmach (red.), Studia z filozofii prawa, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003.
19.L. Leszczyński (red.), Zmiany społeczne a zmiany w prawie. Aksjologia, Konstytucja, Integracja europejska, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999.
20.L. Leszczyński (red.), Teoretycznoprawne problemy integracji europejskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2004.
Kierunek studiów: Prawo (stacjonarne jednolite magisterskie)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 2
Punkty ECTS: 5
Forma zaliczenia: Egzamin