Historia sztuki średniowiecznej w Polsce - analiza i interpretacja dzieła sztuki (ćwiczenia) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr Aleksandra Krauze-Kołodziej
Organizator:Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Historii Sztuki
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
1. zapoznanie studentów ze wczesnośredniowieczną sztuką polską (sztuka przedromańska i romańska) w zakresie architektury, rzeźby, malarstwa oraz rzemiosła artystycznego
2. zapoznanie studentów z podstawowymi pojęciami dotyczącymi przedromańskiej i romańskiej sztuki polskiej
3. poszerzenie wiedzy studentów na temat realiów historyczno-kulturowych oraz uwarunkowań filozoficznych i teologicznych, w tym wpływów tradycji łacińskiej i bizantyńskiej na polską sztukę wczesnośredniowieczną
4. uświadomienie studentom ciągłości i wpływów kulturowych oraz technicznych i technologicznych poprzednich epok w sztuce polskiej w okresie wczesnego średniowiecza
Wymagania wstępne
brak
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
1. Student uzyskuje wiedzę na temat wczesnośredniowiecznej sztuki polskiej (przedromańskiej i romańskiej) w zakresie architektury, rzeźby, malarstwa oraz rzemiosła artystycznego
2. Student poznaje podstawowe pojęcia dotyczące polskiej sztuki przedromańskiej i romańskiej zakresu architektury, technik rzeźbiarskich, malarskich oraz wybranych technik rzemieślniczych
3. Student zyskuje wiedzę na temat realiów historyczno-kulturowych oraz uwarunkowań filozoficznych i teologicznych, w których rozwijała się wczesnośredniowieczna sztuka polska
4. Student poznaje ciągłości i wpływy kulturowe oraz techniczne i technologiczne poprzednich epok w polskiej sztuce przedromańskiej i romańskiej
5. Student poznaje wpływy tradycji łacińskiej i bizantyńskiej w polskiej sztuce wczesnośredniowiecznej
6. Student poznaje pojęcia z zakresu opisu, analizy i interpretacji dzieła sztuki

UMIEJĘTNOŚCI
1. Student rozwija rozpoznaje i datuje dzieła sztuki wybranego okresu i umieszcza je w odpowiednim kontekście kulturowym
2. Student opisuje, analizuje i interpretuje dzieła sztuki na wybranych przykładach sztuki wczesnośredniowiecznej
3. Student wyszukuje, selekcjonuje i analizuje informacje przy pomocy różnych źródeł i opracowań

KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
1. Student rozwija swoje umiejętności komunikacyjne (dyskusje, formułowanie samodzielnej wypowiedzi ustnej oraz pisemnej)
2. Student zyskuje gruntowne przygotowanie do dalszych studiów z zakresu historii sztuki
3. Student widzi potrzebę ciągłego dokształcania się, rozwijania swoich zainteresowań oraz dalszych studiów z zakresu historii sztuki
4. Student dostrzega różnorodność dziedzictwa kulturowego Polski i jego wpływu na kulturę Europy
5. Student rozwija w sobie podstawy „wrażliwości” konserwatorskiej oraz dbania o potrzebę ochrony zabytków
Metody dydaktyczne
Dyskusja
Indywidualne wypowiedzi ustne i pisemne, dialogi
Wykład połączony z prezentacją multimedialną
Prezentacje ustne
Treści programowe przedmiotu
Podczas zajęć poruszone zostaną, między innymi, następujące zagadnienia:

-Sztuka wczesnośredniowieczna na ziemiach polskich – zarys dziejów w kontekście przemian historycznych oraz różnorodnych wpływów teologicznych epoki
-Opis, analiza interpretacja dzieła sztuki – wprowadzenie i podstawowe pojęcia
-Wprowadzenie do sztuki średniowiecznej ziem polskich – sztuka pradziejowa
-Sztuka przeromańska – architektura i rzeźba
-Sztuka przedromańska – malarstwo książkowe i rzemiosło artystyczne
-Sztuka grodów i podgrodzi
-Sztuka romańska do początku XII wieku – architektura, rzeźba, malarstwo miniaturowe, rzemiosło artystyczne
-Sztuka romańska w XII wieku – architektura i rzeźba
-Sztuka romańska w XII wieku – malarstwo miniaturowe i rzemiosło artystyczne
-Sztuka późnoromańska w pocz. XIII wieku – architektura i rzeźba
-Sztuka późnoromańska w pocz. XIII wieku – malarstwo miniaturowe i rzemiosło artystyczne
-Sztuka romańska na ziemiach polskich w kontekście sztuki europejskiej

Część zajęć przeprowadzona zostanie w terenie (np. w muzeach, świątyniach), co pozwoli Studentom sprawdzić i ugruntować poznaną wiedzę w praktyce.
Państwo Studenci zostaną również poproszeni o przygotowanie prac projektowych :
a) referatów ustnych na temat wybranych dzieł sztuki (opis, analiza i interpretacja na podstawie wybranej literatury)
b) referatów z zakresu znajomości lektur – prezentacja wybranej z 5 obowiązkowych lektur uzupełniających – wystąpienie ustne wraz z materiałem ilustracyjnym
c) pracy pisemnej opracowującej pozostałe wybrane lektury
d) pracy pisemna – uzupełnienie karty katalogowej zabytku
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
1. ocena obecności i aktywności studentów podczas zajęć (wypowiedzi ustne, dialogi, praca w grupach) – dopuszczalna liczba nieobecności nieusprawiedliwionych na zajęciach w semestrze to 2;
2. ocena przygotowania studentów do zajęć (przygotowanie materiałów, wyszukanie i analiza informacji, prace domowe, prace pisemne, lektura zadanych opracowań)
3. ocena prac kontrolnych – testy, kartkówki, kolokwia, « slajdówki »
4. ocena przygotowanej pracy pisemnej – przygotowanie projektu w grupach
5. ocena przygotowanych prezentacji ustnych
Literatura podstawowa i uzupełniająca
Lektury podstawowe:
-Bochnak A., Pagaczewski J., Polskie rzemiosło artystyczne wieków średnich, Kraków 1959
-Dobrowolski T., Sztuka polska od czasów najdawniejszych do ostatnich, Kraków 1974
-Historia sztuki polskiej, t. 1: Sztuka średniowieczna, red. T. Dobrowolski, Kraków 1965
-Chrzanowski T., Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów – zarys dziejów, Warszawa 1993
-Kramarek J., Polska sztuka przedpiastowska, Wrocław 1975.
-Mroczko T., Polska sztuka przedromańska i romańska, Warszawa 1988.
-Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.
-Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
-Sztuka pradziejowa w Polsce, Warszawa 1975.
-Sztuka pradziejowa ziem polskich, Gniezno 2002.

Lektury uzupełniające:
-Białoskórska K., Czy o wyborze miejsca na założenie opactwa cysterskiego decydowały zawsze wskazania reguły? Między teorią o rzeczywistością, [w:] Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1992, s. 149-178.
-Bieniek St., W sprawie grobowca Piotra Włostowica, „Roczniki Sztuki Śląskiej” 3(1965), s. 7-14.
-Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1971.
-Dobrowolski T., Sztuka na Śląsku, Katowice-Wrocław 1948.
-Dobrzeniecki T., Galeria Sztuki Średniowiecznej. 1, Malarstwo tablicowe: katalog zbiorów, Warszawa: Muzeum Narodowe, 1972.
-Dobrzeniecki T., Maiestas Domini w zabytkach polskich i obcych z Polską związanych. (część trzecia) „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie“ t. XIX, Warszawa 1975.
-Dobrzeniecki T., Malarstwo tablicowe. Katalog zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1972.
-Dobrzeniecki T., Średniowieczny portret w sakralnej sztuce polskiej, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” Warszawa: Muzeum Narodowe 1969, s. 11-148.
-Dobrzeniecki T., Sztuka sakralna w Polsce. Rzeźba, Warszawa 1980.
-Dunin-Wąsowicz T., Rola cystersów w rozwoju kultury materialnej w Polsce wczesnośredniowiecznej, [w:] Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1992, s. 9-23.
-Grygorowicz A., Kościół św. Andrzeja w Krakowie we wczesnym średniowieczu, „Rocznik krakowski“ t. 39(1968) s. 5-37.
-Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982.
-Kalinowski L. Treści ideowe sztuki przedromańskiej i romańskiej w Polsce, [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989, s. 57-80;
-Kalinowski L., Sztuka przedromańska i romańska w Polsce a dziedzictwo karolińskie i ottońskie, [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989.
-Karłowska-Kamzowa A., Perspektywy badań nad sztuką cysterską w Polsce, [w:] Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1992, s. 127-136.
-Karłowska-Kamzowa A., Sztuka Piastów śląskich w średniowieczu. Znaczenie fundacji książęcych w dziejach sztuki gotyckiej na Śląsku, Warszawa-Wrocław 1991.
-Rozpędowski J., Ze studiów nad palatiami w Polsce, „Biuletyn Historii Sztuki”, 24 (1964), s. 243-254.
-Skubiszewski P., Programy obrazowe kielichów i paten romańskich, „Rocznik Historii Sztuki“ t. XIII, 1981, s. 5-96.
-Świechowski Z., Architektura polskich cystersów w kontekście europejskim, [w:] Cystersi w kulturze średniowiecznej Europy, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1992, s. 137-147.
-Świechowski Z., Drzewo życia w monumentalnej rzeźbie romańskiej Polski, [w:] Księga ku czci Władysława Podlachy [Wrocławskie Towarzystwo Naukowe. Rozprawy Komisji Historii Sztuki, t. 1], Wrocław 1957.
-Świechowski Z., Fundacje Piotra Włostowica, [w:] Architektura Wrocławia, t. 3: Świątynia, red. J. Rozpędowski, Wrocław 1997.
-Świechowski Z., Znaczenie Włoch dla polskiej architektury i rzeźby romańskiej, „Rocznik Historii Sztuki”, V (1965), s. 47-92.
-Zagrodzki T., Czersk: zamek i miasto historyczne, Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami 1996.

Lektury do przygotowania referatów:
Referat 1.
-Firlet J., Wawelska rezydencja władcy około roku 1000, [w:] Polska na przełomie I i II tysiąclecia, red. S. Skibiński, Poznań 2001, s. 311-323.
-Żurowska K., Rotunda wawelska. Studium nad centralną architekturą epoki wczesnopiastowskiej, „Studia do dziejów Wawelu”, III (1968), s. 1-121.
Referat 2.
-Skubiszewski P., Patena kaliska, „Rocznik Historii Sztuki”, 3 (1962), s. 158–213.
Referat 3.
-Dobrzeniecki T., Drzwi gnieźnieńskie, Warszawa: PIW 1953.
-Kalinowski L., Treści ideowe i estetyczne drzwi gnieźnieńskich, [w:] Drzwi gnieźnieńskie, red. M. Walicki, t. 2, Wrocław 1959.
-Kępiński Z., Symbolika drzwi gnieźnieńskich, [w:] Drzwi gnieźnieńskie, red. M. Walicki, t. II, Wrocław 1959.
Referat 4.
-Dobrowolski T., Posąg Matki Boskiej w Wysocicach. Przyczynek do dziejów rzeźby romańskiej w Polsce, „Folia Historiae Artium“ t. X (1974), s. 37-49.
-Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarach Polski, Czech i Węgier, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1974.
Referat 5.
-Sroka Z., Romańskie kolumny figuralne w Strzelnie (ikonografia), Gniezno 2000.
-Świechowski Z., Studia nad rzeźbą w Strzelnie, „Rocznik Historii Sztuki”, VIII (1970), s. 71-115.
Referat 6.
-Kalinowski L., „Hi conculcari querunt”, czyli kto pragnie być deptany na posadzce wiślickiej?, [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989, s. 215-226.
-Kalinowski L., Romańska posadzka z rytami figuralnymi w krypcie kolegiaty wiślickiej, [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989, s. 175-214.
Referat 7.
-Żurowska K., Romański kościół opactwa benedyktynów w Tyńcu, „Folia Historiae Artium”, 6/7(1971), s. 49-113.
Referat 8.
-Kalinowski L., Zabytki rzeźby romańskiej w opactwie tynieckim, [w:] tegoż, Speculum artis. Treści dzieła sztuki średniowiecza i renesansu, Warszawa 1989.
-Żurowska K., Romańskie detale architektoniczne i fragmenty rzeźb odnalezione w Tyńcu w latach 1970-1980, [w:] Symbolae historiae artium. Studia z historii sztuki Lechowi Kalinowskiemu dedykowane, Warszawa 1986.
Referat 9.
-Świechowski Z., Ścienne malowidła romańskie w Czerwińsku, „Biuletyn Historii Sztuki“, t. 15/2(1953) s. s. 64-74.
-Mroczko T., Czerwiński uczeń Willigelma, „Biuletyn Historii Sztuki”, XXXIII (1971), s. 215-227.
Referat 10.
-Mączewska-Pilch K., Tympanon fundacyjny z Ołbina na tle przedstawień o charakterze donacyjnym, Wrocław 1973.
-Morelowski M., Studia nad architekturą i rzeźbą na wrocławskim Ołbinie XII wieku, „Sprawozdania Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego“ 7(1952), s. 1-50.
Referat 11.
-Markowska R.K., Ikonografia cnót i przywar na kolumnach w Strzelnie, „Studia Źródłoznawcze”, XXVI (1981).
-Dobrzeniecki T., Sukcesywny i symultaniczny program narracji w gdańskim tryptyku jerozolimskim, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” Warszawa: Muzeum Narodowe 1992, s. 139-[233].
Referat 12.
-Dobrzeniecki T., Romański posążek Maryi z Dzieciątkiem w Muzeum Narodowym w Warszawie, „Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie” t. X, Warszawa 1966, s. 165-202.
Referat 13.
-Zagrodzki T., Gotycka architektura katedry św. Jana w Warszawie, Warszawa: Wydaw. DiG : Ośrodek Dokumentacji Zabytków 2000.
Referat 14.
-Gadomski J., Ołtarz Mariacki 1477-1489, [w:] Wit Stwosz w Krakowie, red. L. Kalinowski, F. Stolot, Kraków: Wydaw. Literackie 1987, s. 39-61.
-Chrzanowski T., Ołtarz Mariacki Wita Stwosza, Warszawa: Interpress 1985.
Referat 15.
-Dobrzeniecki T., Tryptyk z Pławna, Warszawa: PIW 1954.

Materiały własne oraz prezentacje multimedialne.
Kierunek studiów: Historia Sztuki (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 2
Punkty ECTS: 3
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę