Historia literatury staropolskiej (ćwiczenia) - 2018/2019

Opis zajęć
Informacje ogólne
Prowadzący:dr hab. Justyna Dąbkowska-Kujko prof. KUL
Organizator:Wydział Nauk Humanistycznych - Instytut Filologii Polskiej
Liczba godzin tydzień/semestr: 2/30
Język wykładowy:Język polski
Cele przedmiotu
Celem zajęć jest zapoznanie studentów z centralnymi dla kolejnych epok w dziejach kultury zagadnieniami, nurtami i gatunkami twórczości poetyckiej i prozatorskiej oraz wskazanie metod lektury tekstów dawnych, ścieżek interpretacyjnych, kierunków myślenia nad wielowiekowym procesem przemian i rozwoju polskiej kultury literackiej oraz jej związkami z dziedzictwem europejskim. Szczególny nacisk zostanie położony na zapoznanie studentów z kulturą staropolską i reprezentatywnymi dla jej głównych nurtów utworami literackimi oraz rozwinięcie umiejętności analityczno-interpretacyjnych.
Wymagania wstępne
1. Znajomość podstawowych terminów literackich, genologicznych i retorycznych, podstawowa wiedza z zakresu historii literatury polskiej – przede wszystkim średniowiecznej, renesansowej i barokowej
2. Znajomość podstaw historii Polski i Europy
3. Gotowość aktywnego poszerzania wiedzy oraz korygowania przyswojonych uprzednio stereotypów i uproszczeń w zakresie rozpoznawania i wartościowania zjawisk literackich i kulturowych.
Efekty kształcenia dla przedmiotu
WIEDZA
K_W17 zna periodyzację literatury; zna najważniejsze nurty, prądy i zjawiska w literaturze;
K_W18 zna świat idei, estetyki i pojęć kultury i literatury polskiej od średniowiecza po barok (główne nurty, konwencje i prądy filozoficzne epok);
K_W19 zna twórców literatury polskiej od średniowiecza po barok i ich reprezentatywne teksty oraz literaturę przedmiotu z nimi związaną (rozprawy i szkice historycznoliterackie);
K_W21 rozumie przyczyny i przebieg zmian historycznoliterackich oraz przemian obyczajowych i społeczno-politycznych;
K_W23 posiada wiedzę o podstawowych składnikach struktury dzieła literackiego, gatunkach i rodzajach literackich, ich pochodzeniu, przemianach w obrębie tradycji literackiej i znaczeniu estetycznym; rozumie wagę i funkcje poszczególnych elementów dzieła literackiego i ich nacechowanie genologiczne.
UMIEJĘTNOŚCI
K_U11 potrafi operować wiedzą w odniesieniu do konkretnych dzieł literackich;
K_U13 potrafi zobrazować przemiany wybranych nurtów artystycznych oraz ich ciągłość;
K_U14 ma umiejętności analityczno-interpretacyjne, tj. potrafi dokonać analiz dawnych tekstów literackich (lirycznych, prozatorskich i dramatycznych); potrafi sformułować problematykę badawczą w odniesieniu do poszczególnych zagadnień oraz stosować wiedzę z zakresu poetyki w analizie literackiej; potrafi przywołać właściwe konteksty i wykorzystywać je w interpretacji utworów.
KOMPETENCJE SPOŁECZNE (POSTAWY)
K_K02 ma uznanie dla kulturalnej i społecznej wagi studiowanego przedmiotu;
K_K01 ma kompetencje do sprawnego i poprawnego wnioskowania oraz rzetelnego uzasadniania argumentowania;
K_K03 rozumie i współtworzy kulturę (m.in. literaturę jako jeden z dyskursów kulturowych); harmonijne łączy i praktycznie wykorzystuje wiadomości z edukacji kulturowej.
Metody dydaktyczne
1. Teksty i ich lektura
2. Starodruki
3. Analiza, interpretacja, dyskusja
4. Tablica
Treści programowe przedmiotu
1. Wprowadzenie do średniowiecza
2. Średniowieczna pieśń religijna polska
3. Staropolskie opowieści i przekazy apokryficzne
4. Średniowieczna hagiografia łacińsko-polska
5. Średniowieczna historiografia i estetyka sztuki ars dictandi
6. Kunszt średniowiecznych kazań polskich
7. Średniowieczna humanitas
8. Średniowieczne dramatyzacje liturgiczne
9. Renesansowy ruch humanistyczny, humanitas i humanizm chrześcijański
10. Renesansowe apologie i teorie poezji
11. Twórczość Mikołaja Reja
11. Twórczość Łukasza Górnickiego
12. Twórczość Jana Kochanowskiego
13. Twórczość Szymona Szymonowica
14. Wprowadzenie do literatury okresu potrydenckiego i literatury baroku
15. Twórczość Piotra Skargi. Retoryka barokowa
16. Twórczość Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Barokowa stylistyka
17. Jerozolima wyzwolona Tassa-Kochanowskiego
18. Twórczość Kaspra Twardowskiego. Alegoria w literaturze baroku
19. Macieja Kazimierza Sarbiewskiego teoria konceptu
20. Twórczość Jana Andrzeja Morsztyna
21. Twórczość Wacława Potockiego i kultura sarmatyzmu.
Kryteria oceny i sposoby weryfikacji zakładanych efektów kształcenia
Zakres problematyki ćwiczeń jest wyznaczony przez obowiązkowy kanon lektur oraz przez spis opracowań pomocniczych określony przez prowadzącego. Podstawą zaliczenia zajęć jest roczna praca pisemna. Z ćwiczeniami związany jest egzamin ustny, składany w sesji letniej. Podstawową literaturę obowiązkową i uzupełniającą zawiera Spis lektur dla studentów I roku filologii polskiej KUL. Prowadzący zajęcia każdorazowo dokona wyboru tekstu i opracowania ze spisu, będących podstawą analizy podczas kolejnych ćwiczeń.
Literatura podstawowa i uzupełniająca
ŚREDNIOWIECZE

I TEKSTY

1. Hagiografia: Jan Kanapariusz, Żywot św. Wojciecha (Vita prior); Brunon z Kwerfurtu, Żywot św. Wojciecha (Vita altera), w: Piśmiennictwo czasów Bolesława Chrobrego, przeł. K.Abgarowicz, oprac. J.Karwasińska, Warszawa 1966; Żywot św. Jadwigi śląskiej i Żywot błogosławionej Kingi (fragmenty), przeł. J.Sękowski, w: Toć jest dziwne a nowe. Antologia literatury polskiego średniowiecza, oprac. A.Jelicz, Warszawa 1987.
2. Historiografia: Anonim tzw. Gall, Kronika polska, przeł. R.Grodecki, oprac. M.Plezia, wyd. 6, Wrocław 1989 BN I-59.
3. Kazania: Kazania gnieźnieńskie (tu gł.: Na dzień św. Bartłomieja; Na Boże Narodzenie; Na dzień św. Jana Ewangelisty); Kazania świętokrzyskie (tu np. Na dzień św. Katarzyny; Na Boże Narodzenie), w: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543, oprac. W.Wydra, W.Rzepka, Wrocław 1984.
4. Hymnografia: Średniowieczna pieśń religijna polska, oprac. M.Korolko, wyd. 2, Wrocław 1980 BN I-65 (Płaczy dzisia, duszo wszelka; Krzyżu święty nadewszytko; Bądź pozdrowion, krzyżu święty; Idą krolewskie proporce; Krzyżu wierny i wyborny; Chwała, sława, wszelka cześć; Zdrowaś, gwiazdo morska; Przydzi, Dusze święty k nam; Święty Dusze, zawitaj k nam).
5. Liryka wagantów: Carmina Burana, wybór i układ Carl Orff, spolszczył M.Piechal, Szczecin 1988.
6. Dramat liturgiczny: Dramaty staropolskie. Antologia, Warszawa 1959, t. 1 (Visitatio sepulchri; Processio pro Dominica Palmarum; Caena Domini; Depositio Crucis).

II OPRACOWANIA

1. W.Jurow, Praktyka pisarska i tradycje literackie żywotów świętych polskich do końca XVI wieku, „Przegląd Humanistyczny” 1970, nr 6, s. 119-136.
2. K.Targosz, Gesta principum recitata. „Teatr czynów polskich władców” Galla Anonima, „Pamiętnik Teatralny” 1980, z. 2.
3. M.Plezia, Artyzm kroniki Galla-anonima, w: Literatura-Komparatystyka-Folklor. Księga poświęcona J.Krzyżanowskiemu, Warszawa 1968, s. 23-39.
4. J.Krzyżanowski, O artyzmie „Kazań świętokrzyskich”, w tegoż: Tradycje literackie polszczyzny, Warszawa 1992, s. 46-53.
5. T.Michałowska, Poezja żakowska, w tejże: Średniowiecze, Warszawa 1995, s. 723-746.
6. J.Lewański, Dramatyzacje liturgiczne. Oficjum dramatyczne, w tegoż: Dramat i teatr średniowiecza i renesansu w Polsce, Warszawa 1981.

RENESANS

I TEKSTY

1. Renesans i humanizm – wyjaśnienie pojęć i ogólna charakterystyka: a) P.O.Kristeller, Ruch humanistyczny, w tegoż: Humanizm i filozofia. Cztery studia, Warszawa 1985; b) A.Borowski, Renesans, cz. I-III, Warszawa 1992, s. 9-133; c) G.Pico della Mirandola, Godność człowieka, w: A.Borowski, Renesans, jw.; d) Jan z Trzciany, O naturze i godności człowieka, jw.; e) G.Manetti, Godność człowieka i wspaniałość dzieł ludzkich, jw.; f) J.Pelc, Renesans-Humanizm-Reformacja, w tegoż: Europejskość i polskość literatury naszego renesansu, Warszawa 1984, s. 13-69.
2. Ł.Górnicki, Dworzanin polski, w tegoż: Pisma, t. 1, oprac. i wstęp R.Pollak, Warszawa 1961.
3. M.Rej, Wybór pism, oprac. J.Ślaski, Warszawa 1979.
4. J.Kochanowski, Pieśni, oprac. L.Szczerbicka-Ślęk, Wrocław 1970 BN I-100.
5. J.Kochanowski, Treny, oprac. J.Pelc, Wrocław 1978 BN I-1.
6. J.Kochanowski, Odprawa posłów greckich, oprac. T.Ulewicz, Wrocław 1969 lub nst. wyd. BN I-3.
7. Sz.Szymonowic, Sielanki, oprac. J.Pelc, Wrocław 1964 BN I-182.


II OPRACOWANIA

1. J.Pelc, Poezja łacińska w Polsce XVI wieku, „Przegląd Humanistyczny” 1978, nr 5, s. 25-44.
2. H.Dziechcińska, Parenetyka – jej tradycje i znaczenie w literaturze, w zb.: Problemy literatury staropolskiej S. I, Wrocław 1972, s. 355-390.
3. E.Kotarski, Staropolska publicystyka polityczna. Rekonesans, w tegoż: Dziedzictwo i tradycja. Szkice o literaturze staropolskiej, Gdańsk 1990, s. 180-199 (fragm.).
4. S.Grzeszczuk, Cycero w „Trenach” Jana Kochanowskiego, w tegoż: Kochanowski i inni, Katowice 1988, s. 103-132.
5. A.Dobakówna, O sielance staropolskiej. Szkic problematyki, „Pamiętnik Literacki” 1968, z. 3.

BAROK


I TEKSTY

1. M.Sęp Szarzyński, Sonety, w tegoż: Rytmy abo wiersze polskie, oprac. J.Krzyżanowski, Wrocław 1973 BN I-118.
2. K.Miaskowski, Na śklenicę malowaną; Na okna; Na komin, w tegoż: Zbiór rytmów, oprac. A.Nowicka-Jeżowa, Warszawa 1995.
3. S.Grochowski, Wirydarz abo Kwiatki rymów duchownych..., wyd. J.Dąbkowska, Warszawa 1997.
4. J.A.Morsztyn, Utwory zebrane, oprac. L.Kukulski, Warszawa 1971.
5. J.Ch. Pasek, Pamiętniki, wyd. i oprac. W.Czapliński, Wrocław 1979 BN I-62.
6. S.H.Lubomirski, Rozmowy Artaksesa i Ewandra (Rozm. XII), wydanie w przygotow. (J.Dąbkowska).


II OPRACOWANIA

1. J.Sokołowska, Od renesansu do baroku. Swoistość przełomu barokowego w Polsce, w zb.: Religijność literatury polskiego baroku, red. Cz.Hernas i M.Hanusiewicz, Lublin 1995, s. 13-26.
2. M.Hanusiewicz, Świat podzielony. O poezji Sebastiana Grabowieckiego, Lublin 1994, rozdz. VII: Ruch przemiany. Poezja Grabowieckiego wobec przeobrażeń estetycznych końca XVI wieku, s. 183-203.
3. M.Hanusiewicz, Święte i zmysłowe w poezji religijnej polskiego baroku, Lublin 1998, rozdz. I: Kosmos, złudzenia i pozory, s. 35-86.
4. J.Dąbkowska, [wstęp do:] S.Grochowski, Wirydarz abo Kwiatki rymów duchownych..., wydała J.Dąbkowska, Warszawa 1997.
5. B.Otwinowska, Humanistyczna koncepcja „otium” w Polsce na tle tradycji europejskiej, w zb.: Studia porównawcze o literaturze staropolskiej, pod red. T.Michałowskiej i J.Ślaskiego, Wrocław 1980.
6. R.Pollak, Stanisław Herakliusz Lubomirski. Szkic życiorysu, w: Od Renesansu do Baroku, Warszawa 1969, s. 241-262.
7. A.Nowicka-Jeżowa, [wstęp do:] K.Miaskowski, Zbiór rytmów, oprac. A.Nowicka-Jeżowa, Warszawa 1995.
8. J.Pelc, Sarmatyzm a barok, w tegoż: Barok – epoka przeciwieństw, Warszawa 1993, s. 207-269.
Kierunek studiów: Filologia Polska (stacjonarne I stopnia)
Lokalizacja w planach rocznych:
Etap:Rok I - Semestr 2
Punkty ECTS: 4
Forma zaliczenia: Zal. na ocenę